سندروم درد پاتلوفمورال یکی از شایع ترین علل درد جلوی زانو است که در ناحیه اطراف کشکک (پاتلا) احساس می شود. این عارضه که با نام «زانوی دونده»یا «زانوی جامپر» نیز شناخته می شود، فقط مختص ورزشکاران نیست و می تواند در افراد عادی، کارمندان، نوجوانان و حتی افرادی با فعالیت روزمره معمولی نیز دیده شود. درد ناشی از این سندروم معمولاً هنگام بالا و پایین رفتن از پله ها، نشستن طولانی مدت، زانو زدن یا انجام فعالیت های ورزشی تشدید می شود و در صورت عدم درمان می تواند عملکرد طبیعی مفصل زانو را مختل کند.

در این مقاله به طور کامل به بررسی علت ، علائم شایعو روش های درمان سندروم درد پاتلوفمورال از جمله درمان های غیرجراحی مانند پی آر پی و تمرینات اصلاحی خواهیم پرداخت تا با شناخت دقیق این عارضه بتوانید بهترین تصمیم درمانی را اتخاذ کنید.

سندرم درد پاتلوفمورال چیست؟

سندرم درد پاتلوفمورال (Patellofemoral Pain Syndrome) یکی از شایع ترین علل درد جلوی زانو است که در ناحیه اطراف یا پشت کشکک زانو (پاتلا) احساس می شود. این عارضه زمانی ایجاد می شود که حرکت کشکک روی استخوان ران به درستی انجام نشود و در نتیجه، فشار و اصطکاک غیرطبیعی در مفصل پاتلوفمورال افزایش یابد.

این سندرم معمولاً با درد مبهم و تدریجی در جلوی زانو بروز می کند و هنگام فعالیت هایی مانند بالا و پایین رفتن از پله ها، دویدن، چمباتمه زدن، نشستن طولانی مدت یا برخاستن از حالت نشسته تشدید می شود. به همین دلیل گاهی از آن با عنوان «زانوی دونده» نیز یاد می شود، اگرچه فقط مختص ورزشکاران نیست.

مراحل سندروم درد پاتلوفمورال

سندرم درد پاتلوفمورال معمولاً به صورت تدریجی پیشرفت می کند و در صورت بی توجهی به علائم اولیه، شدت درد و محدودیت حرکتی افزایش می یابد. این عارضه را می توان به چند مرحله بالینی تقسیم کرد:

مرحله اول: درد خفیف و متناوب

در این مرحله، درد به صورت مبهم و گهگاهی در جلوی زانو احساس می شود. معمولاً پس از فعالیت هایی مانند دویدن، بالا رفتن از پله ها یا نشستن طولانی مدت بروز می کند و با استراحت کاهش می یابد. در این مرحله هنوز آسیب ساختاری جدی وجود ندارد.

مرحله دوم: درد مداوم هنگام فعالیت

درد با شدت بیشتری ظاهر می شود و دفعات آن افزایش می یابد. فعالیت های روزمره مانند چمباتمه زدن، زانو زدن یا بلند شدن از صندلی می تواند باعث تشدید علائم شود. ممکن است احساس ساییدگی یا صدا دادن زانو نیز وجود داشته باشد.

مرحله سوم: درد پایدار و محدودیت عملکرد

در این مرحله درد حتی در فعالیت های سبک یا در حالت استراحت نیز احساس می شود. ضعف عضلات ران و اختلال در الگوی حرکتی بیشتر می شود و عملکرد طبیعی زانو کاهش می یابد.

مرحله چهارم: تغییرات ساختاری و غضروفی

در صورت ادامه فشار و عدم درمان مناسب، احتمال بروز آسیب های غضروفی مانند کندرومالاسی کشکک افزایش می یابد. در این وضعیت، التهاب مفصل و درد شدیدتر شده و روند درمان طولانی تر خواهد بود.

تشخیص و درمان زودهنگام در مراحل ابتدایی، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت سندرم درد پاتلوفمورال و بازگشت سریع تر به فعالیت های عادی دارد.

علت سندرم درد پاتلوفمورال

استعمال مفرط

در بسیاری از موارد، سندروم پاتلوفمورال ناشی از فعالیت های بدنی شدید است که فشار مکرر را به زانو وارد می کند، مانند دویدن، چمباتمه زدن، و بالا رفتن از پله ها. همچنین می تواند ناشی از تغییر ناگهانی فعالیت بدنی باشد. این تغییر می تواند در دفعات فعالیت باشد، مانند افزایش تعداد روزهایی که در هفته ورزش می کنید. همچنین می تواند در طول مدت یا شدت فعالیت باشد، مانند دویدن در مسافت های طولانی تر.عوامل دیگری که ممکن است حتی به درد زانو در جوانان کمک کنند، عبارتند از:

1. استفاده از تکنیک ها یا تجهیزات ورزشی نامناسب
2. تغییر در کفش یا سطحی که روی آن بازی می کنید

ناهنجاری کشکک زانو

سندروم درد پاتلوفمورال نیز می تواند به دلیل ردیابی غیر طبیعی کاسه زانو در شیار تروکلئار ایجاد شود. در این حالت، کشکک به سمت بیرون شیار در هنگام خم شدن زانو رانده می شود. این ناهنجاری ممکن است باعث افزایش فشار بین پشت کشکک و تروکلئار شود و بافت های نرم را تحریک کند.

عواملی که در ردیابی ضعیف کاسه زانو نقش دارند، عبارتند از:

• مشکلات در راستای قرار گرفتن پاها بین باسن و مچ پا: مشکلات در هم ترازی ممکن است منجر به جابجایی بیش از حد کاسه زانو به سمت خارج یا داخل ساق پا شود یا در شیار تروکلئار بیش از حد بالا رفته باشد، وضعیتی به نام کشکک آلتا.
• عدم تعادل یا ضعف عضلانی، به ویژه در عضلات چهارسر ران در جلوی ران: هنگامی که زانو خم می شود و صاف می شود، عضلات چهارسر ران و تاندون چهارسر ران به نگه داشتن کاسه زانو در شیار تروکلئار کمک می کنند. عضلات چهار سر ران ضعیف یا نامتعادل می تواند باعث ردیابی ضعیف کاسه زانو در داخل شیار شود.
• صافی کف پا یا پرونیشن بیش از حد
• زانوی ضربدری (ژنو والگوم)
• افزایش زاویه Q
• کوتاهی عضلات پشت ران یا ساق

این اختلالات می توانند باعث تغییر مسیر حرکت کشکک و افزایش فشار روی مفصل پاتلوفمورال شوند.

سفتی بافت های نرم اطراف زانو

کوتاهی باند ایلیوتیبیال (IT band) یا سفتی رتیناکولوم خارجی می تواند کشکک را به سمت خارج بکشد و باعث ردیابی غیرطبیعی شود.

آسیب های قبلی زانو

آسیب های زانو مانند ضربه مستقیم به کشکک، دررفتگی های قبلی یا جراحی های زانو می توانند بیومکانیک طبیعی مفصل را تغییر دهند و احتمال بروز درد پاتلوفمورال را افزایش دهند.

اضافه وزن

افزایش وزن بدن موجب افزایش فشار مکانیکی بر مفصل زانو، به ویژه هنگام بالا رفتن از پله یا نشستن و برخاستن، می شود.

علائم سندرم درد پاتلوفمورال

علامت مشخص مرتبط با سندروم پاتلوفمورال، درد مبهم و شدیدی است که معمولاً در جلوی زانو ایجاد می شود. درد ممکن است در یک یا هر دو زانو باشد و اغلب با فعالیت بدتر می شود. علائم اضافه تر عبارتند از:

• درد هنگام ورزش
• درد هنگام خم کردن زانو، مانند بالا رفتن از پله ها، پریدن یا چمباتمه زدن
• درد پس از نشستن طولانی مدت با زانو خم شده، مانند هنگام تماشای فیلم در تئاتر
• صدای ترک خوردن یا ترکیدن در زانو هنگام بالا رفتن از پله ها یا بعد از نشستن طولانی مدت
• سندرم پاتلوفمورال با قفل شدن مفصل زانو مشخص نمی شود. اگر فردی این علامت را داشته باشد، معمولاً به این معنی است که نوع آسیب دیگری مانند پارگی منیسک دارد.

تشخیص سندروم پاتلوفمورال

پزشک معمولاً با انجام معاینه فیزیکی این سندرم را تشخیص می دهد. آن ها در مورد آنچه درد شما را بدتر یا بهتر می کند می پرسند. آن ها همچنین کاسه زانو شما را برای علائم بی ثباتی لمس می کنند و از شما می خواهند که در تمرینات دامنه حرکتی شرکت کنید.
در حالی که پزشک معمولاً می تواند سندروم پاتلوفمورال را بدون مطالعات تصویربرداری تشخیص دهد، ممکن است برای رد سایر آسیب های احتمالی عکس برداری با اشعه ایکس را تجویز کند.

درمان سندروم درد پاتلوفمورال بدون جراحی

درمان سندرم درد پاتلوفمورال در اغلب موارد غیرجراحی است و با هدف کاهش درد، اصلاح علت زمینه ای و پیشگیری از عود انجام می شود. انتخاب روش درمان به شدت علائم، مدت زمان درگیری و وجود مشکلات ساختاری بستگی دارد.

اصلاح فعالیت ها

فعالیت هایی که فشار زیاد به کشکک زانو وارد می کنند، مانند دویدن، بالا رفتن زیاد از پله، چمباتمه عمیق یا نشستن طولانی مدت، باید محدود یا تغییر داده شوند.

• توقف موقت فعالیت های تحریک کننده درد باعث کاهش التهاب بافت های نرم اطراف کشکک می شود.
• بازگشت به ورزش باید تدریجی باشد: ابتدا حرکات کم فشار و کنترل شده، سپس افزایش شدت و زمان تمرین.

استفاده از یخ و داروهای ضدالتهاب

• کمپرس یخ: استفاده ۱۵۲۰ دقیقه بعد از فعالیت یا در صورت درد مزمن، ۲۳ بار در روز. یخ باعث کاهش التهاب و تورم می شود.
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن، تنها با تجویز پزشک برای کاهش التهاب و درد موقت. این داروها درد را تسکین می دهند اما علت اصلی سندرم را درمان نمی کنند.

فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی

فیزیوتراپی مهم ترین بخش درمان غیرجراحی است و شامل موارد زیر می شود:

• تقویت عضلات چهارسر ران: به ویژه بخش داخلی (VMO) که نقش اصلی در ردیابی کشکک دارد. تمریناتی مانند اسکات نیمه خم، لِگ اکستنشن و تمرینات با کش لاستیکی مفید هستند.
• تقویت عضلات لگن و سرینی: عضلات سرینی و abductors لگن به کنترل راستای زانو کمک می کنند. ضعف آن ها باعث حرکت غیرطبیعی کشکک به سمت خارج می شود.
• تمرینات کششی: کشش همسترینگ، ساق و باند ایلیوتیبیال باعث کاهش فشار روی کشکک و افزایش انعطاف بافت ها می شود.
• اصلاح الگوی حرکتی: آموزش روش درست نشستن، برخاستن و دویدن برای کاهش فشار غیرطبیعی روی مفصل.
• تمرینات تعادلی: افزایش پایداری زانو و هماهنگی حرکتی.

بریس و تیپینگ کشکک

• زانوبند یا بریس پاتلوفمورال:به حفظ موقعیت صحیح کشکک کمک می کند و فشار وارد بر مفصل را کاهش می دهد.
• تیپینگ درمانی (Taping): با چسب های مخصوص، ردیابی کشکک اصلاح شده و درد هنگام فعالیت کاهش می یابد. تیپینگ معمولاً در ترکیب با فیزیوتراپی مؤثر است.

اصلاح کفش و استفاده از کفی طبی

در افرادی که صافی کف پا یا پرونیشن بیش از حد دارند، فشار روی زانو افزایش می یابد. کفی طبی با حمایت مناسب قوس کف پا، فشار وارد بر مفصل پاتلوفمورال را کاهش می دهد و ردیابی کشکک بهبود می یابد.

انتخاب کفش مناسب با انعطاف کافی و پشتیبانی مناسب نیز اهمیت دارد.

درمان سندروم پاتلوفمورال با تزریق داخل مفصلی پی آر پی

تزریق پی آرپی یکی از روش های نوین و کم تهاجمی در درمان سندرم پاتلوفمورال است که با هدف کاهش التهاب و تحریک ترمیم بافت های آسیب دیده اطراف کشکک انجام می شود. در این روش، مقدار کمی از خون بیمار گرفته شده و پس از قرار گرفتن در دستگاه سانتریفیوژ، پلاکت ها از سایر اجزای خون جدا و تغلیظ می شوند. سپس پلاسمای غنی از پلاکت به ناحیه دردناک زانو تزریق می شود.

پلاکت ها حاوی فاکتورهای رشد هستند که نقش مهمی در بازسازی بافت، کاهش التهاب و تسریع روند بهبود دارند. با تزریق PRP، فرآیند ترمیم طبیعی بدن فعال تر شده و بافت های نرم اطراف مفصل پاتلوفمورال فرصت بازسازی پیدا می کنند. به همین دلیل، این روش به ویژه در افرادی که به درمان های اولیه مانند فیزیوتراپی پاسخ کامل نداده اند، می تواند مؤثر باشد.

بر اساس مطالعات بالینی، تزریق پی آرپی در بیماران مبتلا به سندرم درد پاتلوفمورال منجر به بهبود عملکرد زانو، افزایش قدرت عضلانی، بهبود تعادل و کاهش درد طی هفته های پس از تزریق شده است. این روش به دلیل استفاده از خون خود فرد، خطر واکنش آلرژیک پایینی دارد و معمولاً دوره نقاهت کوتاهی دارد.

تزریق PRP جایگزین جراحی محسوب نمی شود، اما در بسیاری از موارد می تواند نیاز به اقدامات تهاجمی تر را به تعویق بیندازد یا برطرف کند، به خصوص زمانی که هدف، کاهش درد مزمن و بهبود عملکرد مفصل زانو باشد.

شاک ویو تراپی و لیزر درمانی

• شاک ویوتراپی : امواج صوتی با انرژی بالا به ناحیه آسیب دیده اعمال می شوند و باعث تحریک ترمیم بافت ها و کاهش درد می شوند.
• لیزر درمانی: نور لیزر در لیزردرمانی زانو به کاهش التهاب و درد کمک کرده و روند بهبود بافت نرم را تسریع می کند.

درمان سندرم درد پاتلوفمورال با جراحی

جراحی زمانی توصیه می شود که درمان های غیرجراحی مؤثر نباشند یا اختلال ساختاری واضح در راستای کشکک وجود داشته باشد.

روش های جراحی شامل موارد زیر هستند:

• آزادسازی رتیناکولوم خارجی: کاهش فشار کشکک به سمت خارج.
• اصلاح هم راستایی کشکک (Realignment): جابجایی کشکک برای کاهش اصطکاک و درد.
• ترمیم آسیب غضروفی یا کندرومالاسی کشکک: در موارد آسیب غضروفی قابل توجه.

روش های پیشگیری از سندرم درد پاتلوفمورال

• تقویت عضلات پا و لگن: تمرین عضلات چهارسر ران و سرینی برای کنترل ردیابی کشکک.
• کشیدن و انعطاف پذیری: کشش همسترینگ، ساق و باند ایلیوتیبیال برای کاهش فشار روی زانو.
• اصلاح الگوی حرکتی: آموزش نشستن، برخاستن، دویدن و پریدن درست برای کاهش فشار غیرطبیعی.
• کفش و کفی مناسب: حمایت از قوس کف پا و جلوگیری از فشار اضافی روی زانو.
• افزایش تدریجی شدت تمرینات: افزایش زمان و شدت ورزش به صورت کنترل شده.
• کنترل وزن و فعالیت منظم: کاهش فشار مکانیکی روی مفصل و جلوگیری از درد مزمن.

درمان سندرم درد پاتلوفمورال با طب فیزیکی در اصفهان

درمان سندرم درد پاتلوفمورال در اصفهان به صورت تخصصی در مطب دکتر فلاح، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی انجام می شود. در این مرکز، بیماران پس از ارزیابی دقیق علت درد جلوی زانو، بررسی راستای اندام تحتانی، قدرت عضلات و الگوی حرکتی، برنامه درمانی اختصاصی دریافت می کنند.

رویکرد درمانی در طب فیزیکی بر پایه درمان های غیرجراحی و کم تهاجمی است. بسته به شدت علائم و مدت زمان درگیری، ممکن است از روش هایی مانند تمرینات اصلاحی تخصصی، برنامه تقویت عضلات چهارسر و لگن، اصلاح بیومکانیک زانو، تجویز کفی طبی، تزریق های تخصصی مانند PRP و سایر روش های کنترل درد استفاده شود. هدف اصلی، کاهش التهاب، اصلاح ردیابی کشکک و بازگرداندن عملکرد طبیعی مفصل زانو است.

سوالات متداول درباره سندرم درد پاتلوفمورال

سندرم درد پاتلوفمورال چیست؟

سندرم درد پاتلوفمورال یکی از شایع ترین علل درد جلوی زانو است که به دلیل اختلال در حرکت کشکک روی استخوان ران ایجاد می شود و معمولاً با درد هنگام پله رفتن، دویدن یا نشستن طولانی همراه است.

علت اصلی سندرمپاتلوفمورال چیست؟

مهم ترین علل شامل استفاده بیش از حد از زانو، ضعف عضلات چهارسر و لگن، اختلال در هم راستایی اندام تحتانی و ردیابی غیرطبیعی کشکک در شیار تروکلئار است.

علائم سندروم درد پاتلوفمورال چه هستند؟

درد مبهم در جلوی زانو، تشدید درد هنگام پله نوردی یا چمباتمه زدن، صدا دادن زانو و احساس سفتی پس از نشستن طولانی از علائم شایع هستند.

آیا سندروم پاتلوفمورال فقط در ورزشکاران ایجاد می شود؟

خیر. اگرچه این عارضه در دوندگان شایع است، اما در افراد غیرورزشکار، کارمندان و نوجوانان نیز دیده می شود.

درمان سندروم درد پاتلوفمورال چگونه است؟

درمان معمولاً غیرجراحی است و شامل اصلاح فعالیت، فیزیوتراپی، تقویت عضلات، استفاده از کفی طبی و در موارد مقاوم، تزریق هایی مانند PRP می شود.

مدت زمان بهبودی سندرم پاتلوفمورال چقدر است؟

در بیشتر موارد با درمان مناسب، طی ۶ تا ۱۲ هفته بهبود قابل توجه ایجاد می شود، اما تداوم تمرینات برای جلوگیری از عود ضروری است.

آیا می توان از سندرم درد پاتلوفمورال پیشگیری کرد؟

بله. تقویت عضلات پا، اصلاح الگوی حرکتی، استفاده از کفش مناسب و افزایش تدریجی شدت تمرینات نقش مهمی در پیشگیری دارند.

چه زمانی باید برای درد جلوی زانو به پزشک مراجعه کرد؟

اگر درد بیش از چند هفته ادامه داشته باشد، با فعالیت های روزمره تشدید شود یا همراه با تورم و محدودیت حرکتی باشد، مراجعه به پزشک متخصص طب فیزیکی توصیه می شود.

نسخه اصلی مطلب سندرم درد پاتلوفمورال چیست و چطور درمان می شود؟ را در سایت دکتر سلمان فلاح بخوانید.

---