سونوگرافی بیوفیزیکال پروفایل (BPP) یکی از روش های بررسی وضعیت جنین در دوران بارداری است که با ارزیابی شاخص هایی مانند حرکات جنین، حرکات تنفسی، تون عضلانی و میزان مایع آمنیوتیک، اطلاعاتی درباره وضعیت جنین در اختیار پزشک قرار می دهد. در صورت انجام NST همراه با این بررسی، واکنش ضربان قلب جنین نیز در ارزیابی نهایی در نظر گرفته می شود.

تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال جنین بر اساس مجموعه این شاخص ها و امتیاز حاصل از آنها انجام می شود و می تواند به پزشک در ارزیابی وضعیت جنین و تصمیم گیری درباره ادامه مراقبت های بارداری کمک کند. در این مطلب، جدول بیوفیزیکال پروفایل، نحوه امتیازدهی و معنی اصطلاحات سونوگرافی بیوفیزیکال را بررسی می کنیم تا خواندن و درک نتیجه این بررسی برای شما ساده تر شود.

دلایل انجام سونوگرافی بیوفیزیکال

بیوفیزیکال پروفایل یک سونوگرافی بارداری ساده و بدون درد است که برای ارزیابی سلامت جنین و اطمینان از اینکه او اکسیژن کافی دریافت می کند، انجام می شود. در هر یک از موارد زیر ممکن است ناچار به انجام این تست شوید:

• افزایش فشار خون در اثر بارداری
• دیابت تحت درمان دارویی و یا ابتلا به دیابت بارداری
• عدم رشد مناسب جنین و کوچک تر از حد طبیعی بودن آن
• کم تحرکی غیرعادی جنین
• متناسب نبودن مایع آمنیوتیک (کمتر یا بیشتر از حد طبیعی باشد) در این حالت بیوفیزیکال پروفایل با تست بدون استرس تلفیق و با هم انجام می شود.
• گذشتن از موعد زایمان و به دنیا نیامدن نوزاد
• داشتن سابقه سقط جنین بدون دلیل، در بارداری های گذشته ( در مورد روش تشخیص سقط جنین با سونوگرافی بیشتر بدانید.)
• ابتلای مادر یا جنین به بیماری های خاص مانند بیماری قلبی که نیاز به مراقبت بیشتری دارند.
• علائم بارداری دوقلو و داشتن دیگر فاکتورهای خطر

تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال جنین

پس از تکمیل سونوگرافی بیوفیزیکال پروفایل، نتایج شاخص های مختلف بررسی و برای هر معیار، بر اساس طبیعی یا غیرطبیعی بودن آن، ۰ یا ۲ امتیاز در نظر گرفته می شود. در صورت انجام NST، نتیجه این تست نیز در امتیاز نهایی BPP وارد می شود و مجموع امتیازات می تواند از ۰ تا ۱۰ باشد. اما اگر فقط سونوگرافی بیوفیزیکال انجام شود مجموع امتیازات بین 0 تا 8 خواهد بود.

ضربان قلب جنین و تست بدون استرس

در صورت انجام تست NST ، واکنش ضربان قلب جنین نسبت به حرکات او بررسی می شود. در یک NST واکنشی، افزایش مناسب ضربان قلب جنین در پاسخ به حرکات مشاهده می شود و معمولاً ۲ امتیاز به این بخش اختصاص پیدا می کند. اگر معیارهای واکنش پذیری ضربان قلب در مدت بررسی به دست نیاید، نتیجه غیرواکنشی است و ۰ امتیاز دریافت می کند.
غیرواکنشی بودن NST لزوماً به معنی وجود مشکل در جنین نیست؛ برای مثال، خواب جنین می تواند باعث کاهش حرکات و واکنش پذیری ضربان قلب شود. پزشک ممکن است بر اساس شرایط، مدت بررسی را افزایش دهد یا آزمایش های تکمیلی را درخواست کند.

حرکات تنفسی جنین

اگر در مدت مشاهده، حداقل یک دوره حرکات تنفسی ریتمیک جنین با مدت مناسب دیده شود، این معیار ۲ امتیاز می گیرد. در صورت مشاهده نشدن حرکات تنفسی موردنظر، امتیاز این بخش ۰ خواهد بود.

حرکات بدن جنین

تعداد و نوع حرکات بدن و اندام های جنین نیز در پروفایل بیوفیزیکال بررسی می شود. مشاهده حرکات مناسب جنین در بازه زمانی تعیین شده، ۲ امتیاز و مشاهده نشدن معیار موردنظر، ۰ امتیاز دارد.

تون عضلانی جنین

تون عضلانی به وضعیت و حرکات فعال اندام های جنین مربوط است. برای مثال، باز و بسته کردن اندام یا حرکت فعال دست و پا می تواند نشان دهنده تون عضلانی مناسب باشد. در صورت وجود حرکت موردنظر، ۲ امتیاز و در صورت مشاهده نشدن آن، ۰ امتیاز در نظر گرفته می شود.

میزان مایع آمنیوتیک

میزان مایع آمنیوتیک در سونوگرافی نیز یکی از بخش های مهم پروفایل بیوفیزیکال است. در سونوگرافی، میزان مایع آمنیوتیک بر اساس معیارهای استاندارد ارزیابی می شود و در صورت طبیعی بودن، این بخش ۲ امتیاز دریافت می کند. کاهش قابل توجه مایع آمنیوتیک می تواند حتی در کنار سایر نتایج، نیازمند بررسی و پیگیری بیشتر باشد.

امتیازهای به دست آمده از این شاخص ها در نهایت با یکدیگر جمع می شوند. به طور کلی، امتیاز ۸ تا ۱۰ معمولاً نتیجه ای اطمینان بخش محسوب می شود، در حالی که امتیازهای پایین تر ممکن است به بررسی یا پایش بیشتر نیاز داشته باشند. تفسیر امتیاز ۶ یا کمتر به سن بارداری، میزان مایع آمنیوتیک، وضعیت مادر و جنین و سایر یافته های پزشکی بستگی دارد و نمی توان صرفاً بر اساس یک عدد درباره ادامه بارداری یا زمان زایمان تصمیم گرفت.

برخی عوامل مانند خواب جنین، مصرف بعضی داروها و شرایط پزشکی مادر می توانند بر نتایج پروفایل بیوفیزیکال یا NST تأثیر بگذارند. همچنین برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها ممکن است به طور موقت بر حرکات تنفسی جنین اثر بگذارند. بنابراین، نتیجه سونوگرافی بیوفیزیکال باید در کنار شرایط بالینی و سایر بررسی های بارداری توسط پزشک تفسیر شود.

نتایج سونوگرافی بیوفیزیکال چه زمانی مشخص می شود؟

نتایج سونوگرافی بیوفیزیکال جنین معمولاً بلافاصله پس از پایان بررسی قابل ارزیابی است؛ زیرا شاخص هایی مانند حرکات جنین، حرکات تنفسی، تون عضلانی و میزان مایع آمنیوتیک در همان زمان بررسی می شوند. در صورتی که NST نیز انجام شود، نتیجه آن هم پس از پایان تست قابل بررسی و تفسیر است.

پزشک یا متخصص رادیولوژی پس از بررسی یافته ها، امتیاز نهایی پروفایل بیوفیزیکال را مشخص می کند و نتیجه را با توجه به سن بارداری و شرایط مادر و جنین تفسیر خواهد کرد. بنابراین، معمولاً برای مشخص شدن نتیجه اولیه این تست نیازی به انتظار چندروزه نیست.

معنی اصطلاحات سونوگرافی بیوفیزیکال

در گزارش سونوگرافی بیوفیزیکال پروفایل (BPP) ممکن است اصطلاحات و اختصارات مختلفی برای توصیف وضعیت جنین و نتیجه بررسی استفاده شود. آشنایی با معنی این اصطلاحات می تواند به درک بهتر گزارش کمک کند:

اصطلاح	معنی
BPP	پروفایل بیوفیزیکال برای ارزیابی وضعیت جنین با بررسی چند شاخص مختلف
NST	تست بدون استرس برای بررسی واکنش ضربان قلب جنین نسبت به حرکات او
FHR	ضربان قلب جنین
Fetal Movement	حرکات بدن و اندام های جنین
Fetal Breathing	حرکات تنفسی جنین در رحم
Fetal Tone	تون عضلانی و حرکات فعال اندام های جنین
Amniotic Fluid	مایع آمنیوتیک اطراف جنین که میزان آن در پروفایل بیوفیزیکال بررسی می شود
AFI	شاخص مایع آمنیوتیک برای ارزیابی میزان مایع اطراف جنین
MVP / DVP	بیشترین عمق عمودی یک کیسه مایع آمنیوتیک
Reactive NST	NST واکنشی که در آن ضربان قلب جنین پاسخ مناسبی به حرکات نشان می دهد
Non-reactive NST	NST غیرواکنشی که ممکن است به دلایلی مانند خواب جنین مشاهده شود و به تنهایی به معنی وجود مشکل در جنین نیست
BPP Score	امتیاز نهایی پروفایل بیوفیزیکال که معمولاً از ۰ تا ۱۰ محاسبه می شود
Oligohydramnios	کاهش غیرطبیعی میزان مایع آمنیوتیک
Polyhydramnios	افزایش غیرطبیعی میزان مایع آمنیوتیک

معنی هر اصطلاح در جدول بیوفیزیکال پروفایل باید در کنار سایر یافته های گزارش و سن بارداری بررسی شود. به ویژه یک عدد یا عبارت به تنهایی نمی تواند وضعیت سلامت جنین یا نیاز به اقدام درمانی را مشخص کند.

امتیاز خوب در تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال چند است؟

در پروفایل بیوفیزیکال، امتیاز نهایی معمولاً از ۰ تا ۱۰ محاسبه می شود. به طور کلی، تفسیر امتیازها به شکل زیر است:

• امتیاز ۸ تا ۱۰: معمولاً نتیجه ای اطمینان بخش محسوب می شود، به خصوص اگر میزان مایع آمنیوتیک طبیعی باشد.
• امتیاز ۶: نتیجه ای مرزی است و ممکن است پزشک با توجه به سن بارداری، میزان مایع آمنیوتیک و شرایط مادر و جنین، تکرار تست یا انجام بررسی های بیشتر را توصیه کند.
• امتیاز ۴ یا کمتر: می تواند نشان دهنده احتمال وجود مشکل برای جنین باشد و معمولاً نیاز به ارزیابی سریع تر و تصمیم گیری پزشکی دارد. بسته به سن بارداری و شرایط مادر و جنین، ممکن است پایش بیشتر یا ختم بارداری مطرح شود.

میزان مایع آمنیوتیک نیز در تفسیر پروفایل بیوفیزیکال اهمیت ویژه ای دارد. حتی در صورت مناسب بودن سایر شاخص ها، کاهش قابل توجه مایع آمنیوتیک می تواند نیازمند بررسی و پایش بیشتر باشد.
بنابراین، امتیاز سونوگرافی بیوفیزیکال به تنهایی تعیین کننده نیاز به زایمان یا ادامه بارداری نیست و نتیجه باید در کنار سن بارداری، وضعیت مادر، حرکات جنین، نتیجه NST و سایر یافته های پزشکی توسط پزشک تفسیر شود.

برای تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

تفسیر نهایی سونوگرافی بیوفیزیکال جنین بهتر است توسط متخصص زنان و زایمان انجام شود. پزشک نتیجه BPP را در کنار سن بارداری، وضعیت مادر و جنین، میزان مایع آمنیوتیک، حرکات جنین و در صورت انجام، نتیجه NST بررسی می کند.

متخصص رادیولوژی نیز یافته های سونوگرافی و امتیاز پروفایل بیوفیزیکال را در گزارش ثبت می کند. در صورت مشاهده نتیجه غیرطبیعی یا مرزی، متخصص زنان و زایمان درباره نیاز به تکرار بررسی، پایش بیشتر یا اقدامات لازم تصمیم گیری خواهد کرد.

سوالات متداول تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال

امتیاز ۸ تا ۱۰ در سونوگرافی بیوفیزیکال به چه معناست؟

امتیاز ۸ تا ۱۰ معمولاً نشان دهنده وضعیت اطمینان بخش جنین است، به خصوص اگر میزان مایع آمنیوتیک طبیعی باشد. تفسیر نهایی باید با توجه به شرایط بارداری انجام شود.

امتیاز ۶ در پروفایل بیوفیزیکال یعنی چه؟

امتیاز ۶ یک نتیجه مرزی محسوب می شود. پزشک ممکن است بر اساس سن بارداری، میزان مایع آمنیوتیک و شرایط مادر و جنین، تکرار BPP یا بررسی های بیشتری را توصیه کند.

امتیاز ۴ یا کمتر در سونوگرافی بیوفیزیکال چه معنایی دارد؟

امتیاز ۴ یا کمتر می تواند نشان دهنده احتمال وجود مشکل برای جنین باشد و معمولاً به ارزیابی سریع تر توسط پزشک نیاز دارد. تصمیم گیری درباره اقدامات بعدی به شرایط بارداری بستگی دارد.

اگر مایع آمنیوتیک کم باشد، نتیجه سونوگرافی بیوفیزیکال چه معنایی دارد؟

کاهش مایع آمنیوتیک می تواند اهمیت ویژه ای داشته باشد و حتی در صورت مناسب بودن سایر شاخص ها، ممکن است به پایش یا بررسی بیشتر نیاز داشته باشد.

آیا نتیجه غیرطبیعی BPP به معنی خطر قطعی برای جنین است؟

خیر. نتیجه غیرطبیعی لزوماً به معنی وجود مشکل قطعی نیست و عواملی مانند خواب جنین می توانند روی برخی شاخص ها تأثیر بگذارند. پزشک ممکن است برای بررسی دقیق تر، آزمایش را تکرار یا بررسی های تکمیلی درخواست کند.

برای تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال باید به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

تفسیر نهایی بهتر است توسط متخصص زنان و زایمان انجام شود. پزشک نتیجه BPP را در کنار سن بارداری، وضعیت مادر و جنین، میزان مایع آمنیوتیک و در صورت انجام، نتیجه NST ارزیابی می کند.

آیا تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال به تنهایی مشخص می کند که باید زایمان انجام شود؟

خیر. تصمیم درباره زمان و روش زایمان فقط بر اساس امتیاز BPP گرفته نمی شود و به سن بارداری، وضعیت مادر و جنین و سایر نتایج پزشکی بستگی دارد.

آیا تفسیر سونوگرافی بیوفیزیکال بدون انجام NST هم قابل انجام است؟

بله. پروفایل بیوفیزیکال می تواند بر اساس چهار شاخص سونوگرافی ارزیابی شود و در صورت انجام NST، ضربان قلب جنین نیز به این ارزیابی اضافه می شود. بنابراین، امتیازدهی بسته به نوع BPP می تواند متفاوت باشد.

نسخه اصلی مطلب تفسیر و معنی اصطلاحات سونوگرافی بیوفیزیکال جنین را در سایت دکتر غلامرضا سیف بخوانید.

---