بهترین زمان سونوگرافی برای تشخیص اندومتریوز

دکتر غلامرضا سیف [ متخصص رادیولوژی و سونوگرافی ]آدرس وب سایت : www.drseif-radiology.ir
آدرس مطب : تهران ، یوسف آباد ، خیابان فتحی شقاقی ، بین چهلستون و بیستون ، راديولوژي و سونوگرافي شقایق تلفن مطب : 88553155 - 021

آندومتریوز یکی از اختلالات شایع در زنان است که در آن بافت‌های مشابه به پوشش داخلی رحم (آندومتر) در خارج از رحم رشد می‌کنند. این بیماری می‌تواند باعث درد شدید، مشکلات باروری و اختلالات دیگر در سلامتی زنان شود. تشخیص زودهنگام و دقیق آندومتریوز برای مدیریت صحیح و پیشگیری از عوارض آن ضروری است. یکی از روش‌های مؤثر در تشخیص این بیماری، سونوگرافی واژینال است. این روش تصویربرداری غیرتهاجمی و با دقت بالا به پزشکان کمک می‌کند تا ضایعات آندومتریوزی را شناسایی کرده و برنامه درمانی مناسب را پیشنهاد دهند. در این مقاله، به بررسی نقش سونوگرافی واژینال در تشخیص آندومتریوز، مزایا و محدودیت‌های آن خواهیم پرداخت.

علت بروز اندومتریوز

محققان هنوز نتوانسته انددلیل قطعی برای بروز این اختلال در افراد مبتلا بیابند. معمولاً اندومتریوز در سن 25 تا 35 سالگی تشخیص داده می‎شود؛ اما به طور کلی افرادی با شرایط زیر بیشتر از سایرین در خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند:

• شروع دوران قاعدگی از سن پایین
• دوره‎ی قاعدگی کوتاه مدت
• مصرف الکل
• وزن پایین
• وراثت
• افرادی که بارداری نداشتند
• پرده‎ی بکارت بسته که مانع جریان خون در دوره یقاعدگی می‎شود.

علائم اندومتریوز

نشانه ی اصلی این اختلال درد است؛ اما به طور کلی نمی‎توان علائم مشخصی برای آن در نظر گرفت. ممکن است برخی افراد با وجود اندومتریوز بسیار خفیف درد بسیار زیادی را متحمل شوند؛ ولی برخی دیگر هیچ نشانه‎ای از بیماری نداشته باشند. اغلب افراد مبتلا به اندومتریوز ممکن است با علائم ذیل درگیر باشند:

1. دوران قاعدگی دردناک
2. درد زیر شکم قبل و در طول قاعدگی
3. گرفتگی عضلات از دو هفته پیش از قاعدگی و در طول آن
4. درد در رابطه‎ جنسی و پی از آن
5. درد در هنگام دفع و ادرار
6. درد پشت و کمر

عوامل خطر آندومتریوز

عواملی وجود دارند که فرد را در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری قرار می‌دهند. توجه داشته باشید که هر فردی در طول زندگی خود ممکن است به این عارضه مبتلا شود؛ اما احتمال ابتلای آن در افرادی که در دسته‌های زیر قرار دارند بیشتر است:

• خانم‌هایی که تجربه بارداری و زایمان نداشته‌اند.
• دخترانی که در سنین پایین اولین دوره قاعدگی خود را تجربه می‌کنند.
• گذر از یائسگی در سنین بالاتر
• افرادی که چرخه‌های قاعدگی کوتاه‌تری را تجربه می‌کنند. (کمتر از ۲۷ روز)
• افرادی که دوره‌های قاعدگی سنگین و بیش از ۷ روز خونریزی دارند.
• افرادی که سطح استروژن بدنشان بیش از حد معمول است.
• افرادی که دارای شاخص توده بدنی پایینی هستند.
• افرادی که یکی از نزدیکان آنها مانند مادر، عمه یا خواهر مبتلا به آندومتریوز بوده است.
• افرادی که مبتلا به ناهنجاری‌های دستگاه تناسلی هستند.
• افرادی که سابقه ابتلا به عفونت لگن یا مشکلات غیر طبیعی رحم دارند.
• مصرف الکل، کافئین زیاد و عدم تحرک کافی به دلیل افزایش سطح استروژن بدن می‌توانند منجر به بروز این بیماری شوند.

ضرورت انجام سونوگرافی آندومتریوز

این سونوگرافی به منظور بررسی احتمال ابتلا به آندومتریوز توسط پزشک متخصص تجویز و انجام می‌شود. این سونوگرافی معمولاً به بیمارانی که با شکایت از علائم زیر به پزشک مراجعه می‌کنند توصیه می‌شود:

• ناباروری بعد از ازدواج
• مسدود شدن راه خروج خون قاعدگی از رحم
• سابقه خانوادگی ابتلا به آندومتریوز
• سابقه عفونت لگنی و اختلالات رحمی

بهترین زمان سونوگرافی برای تشخیص اندومتریوز

طبق توصیه پزشک متخصص، در هر روز از دوره و یا بلافاصله بعد از اتمام دوره عادت ماهیانه سونوگرافی انجام خواهد شد.

تشخیص آندومتریوز با سونوگرافی واژینال

سونوگرافی می تواند توده های بزرگی از بافت را نشان دهد که احتمالاً نشانه‌های آندومتریوز است. سونوگرافی همچنین در تشخیص آندومتریوز تخمدان ها بسیار مفید است و تکه های ریز بافت را که ممکن است نشانه آندومتریوز باشد نیز نشان دهد؛ اما همه بافت ها با آندومتریوز یکسان نیستند و سونوگرافی می تواند برخی اما نه همه بافت ها را نشان دهد که شامل موارد زیر هستند:

• بافت آندومتر که‌ به کیست (اندومتریوم) تبدیل شده است.
• بافت آندومتر که عمیقاً در یک اندام فرو رفته است (آندومتریوز عمیق یا DIE)
• بافت آندومتر که کوچک و روی سطح یک اندام است توسط سونوگرافی قابل مشاهده نیست.

تشخیص اندومتریوز با سونوگرافی می تواند ضخیم شدن غیر عادی بافت ها، کیست اندومتریوما (توده های کیست مانند در تخمدان) و ضایعات و برآمدگی های عمیق را نشان داد. به علاوه یکی از راههای تشخیص کیست شکلاتی در تخمدان که اغلب زنان ممکن است به همراه آندومتریوز به آن دچار باشند آزمایش سونوگرافی است.

آمادگی قبل از سونوگرافی واژینال

انجام سونوگرافی واژینال به اقدام خاصی نیاز ندارد و فقط از بیمار خواسته می شود که پیش از انجام سونوگرافی، مثانه خود را تخلیه کند. اگر خانمی از تامپون استفاده می کند، در هنگام انجام سونوگرافی واژینال باید تامپون از داخل واژن خارج گردد.

روش انجام سونوگرافی واژینال

پس از اینکه بیمار بر روی تخت معاینه دراز کشید، باید زانوهای خود را خم کند. در برخی تخت‌های معاینه جایگاه ویژه‌ای برای قراردادن پاها وجود دارد که بیمار در آنها احساس راحتی بیشتری می‌کند. پروب سونوگرافی واژینال با سایر پروب‌های سونوگرافی تفاوت دارد. این پروب حالت میله‌ای شکل دارد تا بتواند وارد رحم بیمار شود. در ابتدا پزشک یک کاور استریل از جنس لاتکس را بر روی پروب واژینال قرار می‌دهد و پس از آغشته کردن به ژل سونوگرافی، آن را وارد واژن بیمار می‌کند. زمانی که پروب وارد واژن بیمار می‌شود، امواج فراصوت به اندام‌های داخلی برخورد می‌کنند و انعکاس می‌یابند. امواج منعکس شده به کامپیوتری که در دستگاه سونوگرافی وجود دارد منتقل می‌شوند و فرایند پردازش بر روی آنها انجام می‌گیرد. این فرایند در نهایت باعث ایجاد تصویر از دستگاه تناسلی بیمار بر روی مانیتور دستگاه می‌شود.

عوارض جانبی سونوگرافی واژینال

سونوگرافی واژینال هیچ خطری ندارد؛ زیرا در انجام آن از اشعه استفاده نمی‌شود. برخی افراد ممکن است به پوشش لاتکس مبدل سونوگرافی واژن حساسیت داشته باشند.