تنبلی تخمدان یا سندروم تخمدان پلی کیستیک (Polycystic Ovary Syndrome یا PCOS) اختلال شایع هورمونی در زنان است که در سنین باروری رخ می دهد. قاعدگی نامنظم و طولانی مدت از جمله علائم و نشانه های تنبلی تخمدان است؛ بنابراین سندروم تخمدان پلی کیستیک شامل کیسه های کوچک پر از مایع است (یکی از انواع کیست تخمدان) که عوارض زیادی به همراه خواهند داشت. عدم درمان به موقع تنبلی تخمدان باعث ناباروری می گردد. تشخیص تنبلی تخمدان به راحتی نیست و باید پزشک آزمایشات و تست هایی از جمله سونوگرافی تجویز کند. سونوگرافی برای بررسی دقیق تر رحم و تخمدان، معاینه لگن برای بررسی ناهنجاری ها و توده های این ناحیه است. با انجام آزمایشات و اطمینان از وجود سندروم تخمدان پلی کیستیک، پزشک درمان را آغاز و فرد به مرور زمان بهبود می یابد.

علت تنبلی تخمدان

در حال حاضر، هیچ علت شناخته شده ای برای تنبلی تخمدان در دست نیست. با این حال، بین این سندرم با ژنتیک، انسولین اضافی و التهاب با درجه پایین ارتباط مشخصی وجود دارد؛ اما علت دقیق این سندرم شناخته شده نیست. تشخیص و درمان به موقع تنبلی تخمدان، بسیار مهم است.

اختلال ژنتیکی

تصور می شود PCOS دارای خواستگاه ژنتیکی است. به طوری که احتمال ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک در کسانی که مادر یا خواهرشان مبتلا به این سندرم بوده است، بیشتر است تا سایر بستگان و این پیوند خانوادگی عامل اصلی خطر تنبلی تخمدان محسوب می شود.

قند

منبع اصلی انرژی بدن گلوکز است که میزان آن در بدن، توسط انسولین ترشح شده از پانکراس تنظیم می شود. در این میان فرد مبتلا به مقاومت به انسولین قادر به استفاده مؤثر از انسولین نیست که این امر باعث می شود که پانکراس برای تأمین نیازهای بدن، بیش از حد انسولین ترشح کند. تصور می شود انسولین اضافی به دلیل تأثیر بر تولید آندروژن، بر توانایی زنان در تخمک گذاری تأثیر می گذارد. تحقیقات نشان می دهد که زنان مبتلا به PCOS، دارای التهاب با درجه پایین هستند که تخمدان های پلی کیستیک را برای تولید آندروژن تحریک می کند.

علائم تنبلی تخمدان

مهم ترین علائم و نشانه های تنبلی تخمدان شامل موارد زیر می شود:

• تغییرات خلق و خو
• تخمدان پلی کیستیک
• کیست تخمدان
• کسالت، سستی و مشکلات خواب
• مشکلات بارداری و تخمک گذاری مرتب
• ریزش مو
• پوست چرب
• بروز آکنه و جوش های ریز صورت
• مستعد به بیماری دیابت و فشار خون بالا، به دلیل نوسانات وزنی
• افزایش هورمون تستوسترون
• رشد موی زائد، خشن و تیره در برخی نواحی خاص بدن از جمله: لب، چانه، اطراف ناف، ران ها، جناغ سینه و…
• دوره های نامنظم قاعدگی
• اختلال و ناهنجاری در بارداری
• گرگرفتگی و سردرد
• تعرق شبانه
• خشکی واژن
• خشک و کم سو شدن چشم ها
• تحریک پذیری یا عدم تمرکز
• کاهش میل جنسی

انواع تنبلی تخمدان

۴ نوع تنبلی تخمدان یا PCOS وجود دارد:

در این قسمت به انواع مختلف PCOS خواهیم پرداخت. چهار نوع تنبلی تخمدان عبارت اند از:

1. PCOS مقاوم به انسولین
2. تنبلی تخمدان التهابی
3. PCOS با علت پنهان
4. بیماری سندروم پلی کیستیک ناشی از قرص

تشخیص تنبلی تخمدان با سونوگرافی

در کنار آزمایش های خون، پزشک ممکن است برای بررسی وضعیت رحم و تخمدان ها سونوگرافی را نیز تجویز کند. این روش می تواند اطلاعاتی درباره اندازه و شکل تخمدان ها، تعداد و الگوی فولیکول ها و ضخامت آندومتر ارائه دهد. در سندرم تخمدان پلی کیستیک، ممکن است تخمدان ها کمی بزرگ تر از حالت طبیعی باشند و فولیکول های کوچک متعددی در آنها مشاهده شود. قرار گرفتن تعدادی از این فولیکول ها در بخش محیطی تخمدان نیز می تواند ظاهری شبیه «رشته مروارید» ایجاد کند. با این حال، نتایج سونوگرافی به تنهایی برای تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک کافی نیست و باید در کنار علائم، معاینه و نتایج آزمایش های هورمونی تفسیر شود.سونوگرافی رحم و تخمدان یکی از روش های غیرتهاجمی برای بررسی ساختارهای داخلی لگن است. در این روش، مبدل سونوگرافی امواج صوتی با فرکانس بالا را به بدن ارسال می کند. این امواج هنگام برخورد با بافت ها و اندام های مختلف، متناسب با ویژگی های آنها بازتاب پیدا می کنند. مبدل، امواج بازگشتی را دریافت می کند و دستگاه سونوگرافی با پردازش این اطلاعات، تصاویر قابل مشاهده ای از اندام ها و بافت های مورد بررسی ایجاد می کند. پزشک با بررسی این تصاویر می تواند وضعیت رحم، تخمدان ها و سایر ساختارهای لگنی را ارزیابی کند.

عوارض تنبلی تخمدان

داشتن سطح آندروژن بالاتر از حد طبیعی می تواند بر قدرت باروری و سایر ابعاد سلامتی شما تأثیر بگذارد. در ادامه با این تأثیرات آشنا می شوید.

1. ناباروری: برای باردار شدن باید تخمک گذاری داشته باشید. زنانی که به طور منظم تخمک گذاری نمی کنند، به اندازه لازم برای باروری تخمک گذاری نمی کنند. به همین دلیل، تنبلی تخمدان یکی از دلایل اصلی ناباروری در زنان است.
2. سندرم متابولیک: حدود 80 درصد از زنان مبتلا به تنبلی تخمدان، دارای اضافه وزن یا چاقی هستند. چاقی و سندرم تخمدان پلی کیستیک، خطر ابتلا به قند خون، فشارخون بالا، کاهش کلسترول HDL (خوب) و افزایش کلسترول LDL (بد) را بالا می برد. در مجموع به این عوامل سندرم متابولیک گفته می شود که خطر بیماری قلبی، دیابت و سکته را افزایش می دهند.
3. آپنه خواب: این وضعیت باعث وقفه های مکرر تنفس در طول شب می شود که در نهایت باعث قطع خواب فرد می گردد. آپنه خواب در خانم هایی که اضافه وزن دارند بیشتر دیده می شود خصوصاً اگر تنبلی تخمدان هم داشته باشند. خطر بروز آپنه خواب در زنان چاق مبتلا به تنبلی تخمدان، پنج تا 10 برابر بیشتر از افراد بدون این بیماری است.
4. سرطان آندومتر: در طی تخمک گذاری، مخاط رحم از بین می رود. اگر هرماه تخمک گذاری نداشته باشید، این مخاط رحم می تواند ضخیم شود. مخاط ضخیم رحم می تواند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش دهد.
5. افسردگی: هم تغییرات هورمونی و هم علائمی مانند رشد ناخواسته مو می توانند بر احساسات شما تأثیر منفی بگذارند. بسیاری از مبتلایان به تنبلی تخمدان در نهایت افسردگی و اضطراب را تجربه می کنند.

آیا تنبلی تخمدان درمان دارد؟

تنبلی تخمدان درمان قطعی ندارد و تنها با استفاده از برخی روش های می توان از عوارض ناخوشایند آن پیشگیری کرد. انتخاب بهترین روش درمان بستگی به سن بیماری، علائم مشاهده شده و تمایل بیمار به باردار شدن یا باردار نشدن است.

تغییر سبک زندگی

راهکارهایی مانند رژیم غذایی مناسب یا تمرین های ورزشی می توانند به شما کمک کنند وزن خود را کاهش دهید. کم کردن وزن حتی به مقدار کم مثل ۵ تا ۱۰ درصد وزنتان تأثیر بسیار مثبتی خواهد داشت. کم کردن وزن همچنین اثربخشی داروها و درمان انتخابی را افزایش می دهد.

دارودرمانی و کنترل هورمون ها

ممکن است پزشک شما داروهای ضد بارداری را که استروژن و پروژسترون دارند و باعث کاهش آندروژن می شوند برای شما تجویز کند. قرص های پروژسترون نیز چنین عملکردی دارند، با این تفاوت که از بارداری جلوگیری نمی کنند، بنابراین اگر قصد بارداری دارید این قرص ها گزینه مناسب تری هستند.

داروها با عملکردهای متفاوت علائم بالینی شما را کنترل می کنند. برخی داروها مثل متفورمین اثر انسولین را افزایش داده و باعث کاهش مقاومت سلول ها به انسولین می شوند. دیگر داروها مثل کلومیفن و لتروزول بر هورمون ها و فعالیت تخمدان ها اثر می گذارند. بسته به علائم تنبلی تخمدان، پزشک ممکن است انواع مختلفی از داروها را برای شما تجویز کند.

نسخه اصلی مطلب تنبلی تخمدان چیست و چگونه درمان میشود؟ را در سایت دکتر محمد اعظمی بخوانید.

---