سونوگرافی اسکروتوم برای تشخیص کدام بیماریها کاربرد دارد؟

دکتر محمد اعظمی [ متخصص رادیولوژِی ]آدرس وب سایت : www.radiologymarkazi.ir
آدرس مطب : اصفهان ، خیابان شمس ابادی، روبروی عیسی بن مریم، ساختمان صبا تلفن مطب : 32202762 - 031

بیضه‌ها قسمتی از دستگاه تناسلی در مردان است که وظیفه مهمی چون ساختن هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون و اسپرم (سلول‌های مولد مردانه) را به عهده دارد. این عضو به دلیل ساختار خود به دمای زیاد و حتی دمای بدن یعنی 37 درجه حساس است و اگر به مدت طولانی در این دما یا بالاتر قرار گیرد به بافت آن صدمه جدی وارد می‌شود و شاید برای همیشه کارایی خود را از دست بدهد، به همین دلیل در کیسه‌ای به نام کیسه بیضه قرار گرفته تا دمای آن تنظیم شود. بیضه‌ها درون کیسه‌ای قرار دارند که به آن اسکروتوم گفته می‌شود. وجود مشکل در بیضه‌ها می‌تواند منجر به بروز مشکلات جدی در فرد مانند ناهماهنگی هورمون‌ها، اختلالات جنسی و ناباروری شود. در بسیاری از موارد مشکلاتی اعم از درد، تورم یا توده در بیضه‌ها مشاهده می‌شود که برای تشخیص دلیل اصلی آنها، پزشک سونوگرافی اسکروتوم را تجویز می‌کند. این تصاویر می‌توانند به پزشک در تشخیص بیماری یا جراحت کمک کنند.

کاربرد سونوگرافی اسکروتوم

برخی از دلایل انجام سونوگرافی بیضه عبارتند از:

توده های بیضوی

توده بیضوی، توده غیرنرمالی نیست که ممکن است درون بیضه ها تشکیل شوند. توده بیضوی، مشکلی شایعی است که می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. توده های بیضوی می‌تواند در مردان، نوجوانان یا کودکان نیز رخ دهد. این توده ها در یک یا هر دو بیضه ایجاد می‌شود. توده های بیضوی نشانه ای از وجود مشکلاتی در بیضه هایتان است. این توده ها ممکن است در اثر صدمه ایجاد شده باشند؛ اما می‌تواند از مشکلات پزشکی اساسی جدی تری نیز باشد.

پیچ خوردگی بیضوی

شایع ترین مشکلی که برای دستگاه تناسلی مردانه رخ می‌دهد، موقعیت بسیار دردناک پیچ خوردگی بیضه است. طنابی با نام طناب اسپرمی خون را به بیضه ها می‌رساند. در حین پیچ خوردگی بیضه ها، این طناب می‌پیچد. در نتیجه جریان خون متأثر شده و بافتهای بیضه شروع به مردن می‌کنند. پیچ خوردگی بیشتر در میان پسران نوجوان شایع است. افرادی بین 12 تا 18 سال، 65 درصد بیماران مبتلا به این مشکل را تشکیل می‌دهند. با این حال کودکان و افراد بزرگتر هم ممکن است به این مشکل دچار شوند.

اپیدیدیمیت

اپیدیدیم مجموعه ای از لوله های کوچک است که اسپرم را جمع آوری و ذخیره می‌نماید. به پشت هر بیضه متصل است. یکی از شایع ترین دلایل وجود درد در بیضه، اپیدیدیمیت، التهاب این لوله ها است که ممکن است در اثر عفونت ایجاد شود. اپیدیدیمیت معمولاً یک عفونت باکتریایی ثانویه است که در اثر مواردی همچون عفونت مجرای ادراری یا عفونت های مقاربت جنسی (STI) عود می‌کند. باکتری موجود در مجرای ادراری (لوله حامل ادرار و اسپرم از آلت تناسلی) از مجرای ادرار و دستگاه تناسلی به اپیدیدیم می‌رسد.

عدم نزول بیضه

معمولاً هر دو بیضه در کیسه بیضه قرار می‌گیرند. عدم نزول بیضه یا بیضه نهفته بدان معناست که یک یا هر دو بیضه در کیسه قرار نمی گیرد و در جایی مانند کشاله ران و یا درون قسمت پایینی شکم قرار گرفته است. تقریباً 5 درصد از کل پسران با این مشکل زاده می‌شوند. کودکان نارس یا با وزن اندک در خطر بیشتری از ابتلا به این مشکل قرار دارند. نیمی از کودکان به هنگام تولد دارای بیضه نهفته هستند و بیضه ها در سه ماهه اول به درون کیسه وارد می‌شوند.

ناباروری

بیضه ها محل ساخت و ذخیره اسپرم هستند. مشکلاتی که بر بیضه ها اثر می‌گذارند، گاهی می‌تواند ناباروری مردان را به همراه داشته باشد. مشکلات احتمالی می‌تواند عبارت باشد از عفونت، صدمات، جراحی ها یا بیماری های قبلی.

واریکوسل

واریکوسل زمانی اتفاق می افتد که شبکه عروق کیسه بیضه بزرگ می‌شوند. این عروق مشابه عروق واریس در پا هستند. واریکوسل در سن بلوغ شکل می‌گیرد و در طول زمان بزرگتر می‌شود و راحتتر قابل تشخیص خواهند بود. واریکوسل بیشتر در قسمت چپ کیسه بیضه ایجاد می‌شود. این به آن دلیل است که آناتومی مردان در دو سمت بدن یکسان نیست. واریکوسل می‌تواند به صورت همزمان در هر دو سمت وجود داشته باشد؛ اما به ندرت رخ می‌دهد.

نحوه انجام سونوگرافی اسکروتوم

معاینه توسط یک پزشک انجام می‌شود. این کار معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. قبل از معاینه، از فرد خواسته می‌شود تا روی تخت بخوابد. سونوگرافی اسکروتوم خارج از بدن انجام می‌شود. یک دستگاه کوچک و دستی که مبدل نامیده می‌شود برای گرفتن تصاویر استفاده می‌شود. پزشک، ژل مبتنی بر آب را به ناحیه اسکروتوم اعمال می‌کند تا اطمینان حاصل شود که مبدل روی پوست راحت حرکت می‌کند. پزشک این مبدل را به طرف عقب و جلو بر روی اسکروتوم حرکت می‌دهد تا تصاویر بیضه‌ها را بگیرد. فشار کمی وارد می‌شود و اذیت کننده نیست؛ اما گاهی می‌تواند در ناحیه‌هایی که متورم است احساس درد ایجاد شود.

آمادگی جهت انجام سونوگرافی اسکروتوم

• زخم های باز با انجام سونوگرافی مغایرت دارند؛ زیرا ژل سونوگرافی موجب تحریک زخم یا آلودگی بیشتر آن می شود.
• قبل از انجام سونوگرافی، پزشک خود را از سابقه اعمال جراحی قبل خود مطلع کنید.
• سونوگرافی بیضه ها نیاز به آمادگی خاصی ندارد و قبل از انجام این سونوگرافی، نیازی به جلوگیری از خوردن یا نوشیدن وجود ندارد.
• رعایت بهداشت محدوده دستگاه تناسلی لازم است.

تفسیر سونوگرافی اسکلروتوم

رادیولوژیست بعد از دیدن تصاویر سونوگرافی اسکروتوم، نتیجه را تجزیه و تحلیل می‌کند. سپس گزارشی را با جزئیات برای پزشک ارسال می‌کند. اگر در تصاویر مربوط به سونوگرافی مشکلات یا عامل غیرطبیعی دیده شود، می‌تواند نشانه یکی از موارد زیر باشد:

• وجود عفونت در بیضه
• وجود کیست خوش خیم در بیضه
• پیچ‌خوردگی بیضه که باعث محدود شدن جریان خون در بیضه می‌شود.
• وجود تومور در بیضه
• ابتلا به هیدروسل (کیسه خوش خیم از مایعات در اطراف بیضه)
• اسپرماتوسل (کیست پر از مایع در مجاری بیضه)
• واریکوسل (تورم ورید در عروق اسپرماتیک بیضه)

اگر رادیولوژیست یکی از این حالات را تشخیص دهد، انجام معاینات بیشتر را به پزشک توصیه می‌کند.

عوارض سونوگرافی اسکروتوم

خطرات نادری برای این سونوگرافی وجود دارد. معاینه ممکن است باعث ناراحتی یا درد درصورتی که آسیب یا تورم در ناحیه بیضه وجود داشته باشد، شود. برخی از اسکن‌های پزشکی تولید اشعه می‌کنند؛ اما سونوگرافی اشعه‌ای ندارد که باعث می‌شود که خطر کمتری داشته باشد.