بیضه ها در دوران جنینی داخل شکم تشکیل می شوند و به تدریج به سمت کیسه بیضه حرکت می کنند. گاهی این فرایند به درستی انجام نمی شود یا بیضه پس از نزول، دوباره به سمت بالا حرکت می کند. به این وضعیت بالا بودن بیضه در کودکان گفته می شود. بالا رفتن بیضه در کودکان ممکن است یک طرفه یا دوطرفه باشد و بیضه سمت راست یا چپ را درگیر کند. تشخیص علت این مشکل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسته به نوع و موقعیت بیضه، ممکن است پیگیری دوره ای یا جراحی برای انتقال آن به کیسه بیضه ضروری باشد.

علت بالا رفتن بیضه در کودکان چیست؟

بالا رفتن بیضه در کودکان می تواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد. مهم ترین عوامل موثر در این وضعیت عبارتند از:

• انقباض عضله کرماستر: این عضله وظیفه بالا و پایین بردن بیضه را بر عهده دارد. گاهی در اثر سرما، ترس، لمس یا تحریک، منقبض می شود و بیضه را به سمت بالا می کشد. در این حالت معمولاً بیضه موقتا بالا می رود و دوباره به کیسه بیضه برمی گردد.
• کوتاهی طناب اسپرماتیک: طناب اسپرماتیک ساختاری است که بیضه را به داخل بدن متصل می کند. کوتاهی یا محدودیت طول آن می تواند مانع قرارگیری بیضه در موقعیت طبیعی شود.
• بیضه بالا رونده (Ascending Testis): گاهی بیضه در بدو تولد به درستی نزول کرده و در کیسه بیضه قرار داشته است، اما با رشد کودک به تدریج به سمت بالا حرکت می کند و دیگر در موقعیت طبیعی باقی نمی ماند.
• اختلال در روند نزول بیضه: در برخی کودکان، بیضه در دوران جنینی مسیر طبیعی حرکت از شکم به کیسه بیضه را کامل نمی کند و پس از تولد نیز در موقعیت بالاتری باقی می ماند. به این وضعیت عدم نزول بیضه گفته می شود.

بیضه جمع شونده با بیضه نزول نکرده و بیضه بالا رونده تفاوت دارد. تشخیص این وضعیت ها با معاینه پزشک انجام می شود و در تعیین نیاز به درمان یا پیگیری اهمیت دارد.بالا رفتن بیضه در سمت راست یا چپ کودکان به دلایل مشابهی اتفاق میفتد. بنابراین، علت بالا رفتن بیضه سمت راست در کودکان و علت بالا رفتن بیضه سمت چپ در کودکان تفاوت مشخصی ندارد و هر دو وضعیت نیازمند معاینه و بررسی توسط پزشک هستند.

علائم بالا بودن بیضه در کودکان چیست؟

بالا بودن بیضه در کودکان ممکن است با نشانه های مختلفی همراه باشد. مهم ترین علائم این وضعیت عبارت اند از:

• خالی بودن یک سمت کیسه بیضه: یکی از نشانه های اصلی، خالی بودن یک طرف کیسه بیضه یا مشاهده نشدن هر دو بیضه در آن است.
• نامتقارن بودن کیسه بیضه: ممکن است یک سمت کیسه بیضه نسبت به سمت دیگر کوچک تر یا کم حجم تر به نظر برسد.
• قرار گرفتن بیضه در کشاله ران: در برخی کودکان، بیضه به جای قرار گرفتن در کیسه بیضه، در ناحیه کشاله ران قابل لمس است.
• بالا و پایین رفتن بیضه: در بیضه جمع شونده، بیضه ممکن است هنگام سرما، گریه یا فعالیت به سمت بالا حرکت کند و در شرایط دیگر به کیسه بیضه برگردد.
• قابل لمس نبودن بیضه در کیسه بیضه: ممکن است والدین هنگام حمام کردن یا تعویض لباس کودک متوجه شوند که یک یا هر دو بیضه در کیسه بیضه قرار ندارند.

بالا بودن بیضه معمولاً درد یا علامت ظاهری دیگری ایجاد نمی کند. تشخیص تفاوت بیضه نزول نکرده، بیضه بالا رونده و بیضه جمع شونده با معاینه پزشک انجام می شود. اگر کودک دچار درد ناگهانی و شدید بیضه یا کشاله ران شود، باید فورا ارزیابی اورژانسی انجام شود؛ زیرا احتمال پیچ خوردگی بیضه وجود دارد.

عوارض بالا رفتن بیضه در کودکان

بالا بودن بیضه در کودکان، به ویژه اگر ناشی از بیضه نزول نکرده یا بیضه بالا رونده باشد و برای مدت طولانی درمان نشود، می تواند بر سلامت و عملکرد طبیعی بیضه تاثیر بگذارد. مهم ترین عوارض احتمالی این وضعیت عبارت اند از:

• اختلال در باروری: قرار گرفتن بیضه در دمای بالاتر از دمای طبیعی کیسه بیضه می تواند به سلول های تولیدکننده اسپرم آسیب برساند و در آینده احتمال ناباروری در مردان را افزایش دهد.
• افزایش خطر سرطان بیضه: کودکان مبتلا به بیضه نزول نکرده در مقایسه با سایر افراد، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان بیضه در سنین بالاتر هستند. در مقاله علت سرطان بیضه بیشتر در مورد این سرطان بخوانید.
• پیچ خوردگی بیضه : قرارگیری بیضه در موقعیت غیرطبیعی می تواند احتمال پیچ خوردگی آن را افزایش دهد. این عارضه با اختلال خون رسانی همراه است و به رسیدگی فوری پزشکی نیاز دارد.
• فتق کشاله ران: در برخی کودکان، اختلال در روند نزول بیضه با باز ماندن مجرای ارتباطی بین شکم و کشاله ران همراه است که می تواند زمینه ایجاد فتق اینگوینال را فراهم کند.
• اختلال در رشد بیضه: باقی ماندن طولانی مدت بیضه در موقعیت غیرطبیعی ممکن است بر رشد طبیعی و عملکرد آن تاثیر منفی بگذارد.

همه انواع بالا بودن بیضه خطر یکسانی ندارند. برای مثال، بیضه جمع شونده که به راحتی به داخل کیسه بیضه برمی گردد، معمولاً به جراحی نیاز ندارد؛ اما باید از نظر تبدیل شدن به بیضه بالا رونده به صورت دوره ای معاینه شود. در مقابل، بیضه نزول نکرده یا بالا رونده پایدار ممکن است به درمان جراحی نیاز داشته باشد.

درمان بالا رفتن بیضه در کودکان

روش درمان بالا رفتن بیضه در کودکان به نوع مشکل و موقعیت بیضه بستگی دارد. اگر بیضه از نوع جمع شونده باشد و به راحتی در کیسه بیضه قرار بگیرد، معمولاً نیازی به جراحی نیست و معاینه دوره ای برای بررسی وضعیت آن کافی است. اما در مواردی که بیضه نزول نکرده یا پس از نزول به سمت بالا حرکت کرده و در موقعیت غیرطبیعی باقی مانده باشد، ممکن است جراحی ضروری باشد.

درمان جراحی که جراحی ارکیوپکسی (Orchiopexy) نام دارد، با هدف انتقال بیضه به داخل کیسه بیضه و تثبیت آن در موقعیت طبیعی انجام می شود. این جراحی معمولاً برای بیضه نزول نکرده از حدود ۶ ماهگی تا پیش از یک سالگی توصیه می شود. در مواردی که بیضه داخل شکم قرار گرفته باشد، ممکن است از روش لاپاراسکوپی برای شناسایی و انتقال آن استفاده شود.

انتخاب روش درمان به نتایج معاینه و شرایط هر کودک بستگی دارد و تشخیص به موقع می تواند به حفظ عملکرد بیضه و کاهش عوارض احتمالی در آینده کمک کند.

سوالات متداول درباره بالا رفتن بیضه در کودکان

آیا بالا بودن بیضه در کودکان خطرناک است؟

بسته به علت آن متفاوت است. بیضه جمع شونده معمولاً خطر جدی ندارد؛ اما بالا ماندن بیضه برای مدت طولانی می تواند خطر اختلال باروری و سرطان بیضه را در آینده افزایش دهد.

آیا بالا رفتن بیضه در کودکان خودبه خود درمان می شود؟

در برخی موارد، مانند بیضه جمع شونده، بیضه ممکن است به صورت طبیعی به کیسه بیضه برگردد؛ اما در صورت بالا ماندن دائمی بیضه، ممکن است جراحی ضروری باشد.

بهترین سن برای عمل بالا بودن بیضه در کودکان چه زمانی است؟

در صورت باقی ماندن بیضه در موقعیت غیرطبیعی پس از ۶ ماهگی، معمولاً جراحی توصیه می شود. بهتر است این عمل تا پیش از ۱۲ ماهگی و حداکثر تا ۱۸ ماهگی انجام شود.

آیا بالا بودن یک بیضه در کودکان باعث ناباروری می شود؟

لزوماً خیر. اگر فقط یک بیضه درگیر باشد و بیضه دیگر عملکرد طبیعی داشته باشد، احتمال حفظ باروری بیشتر است؛ بااین حال، درمان به موقع برای حفظ عملکرد بیضه اهمیت دارد.

آیا برای تشخیص بالا بودن بیضه در کودکان سونوگرافی لازم است؟

تشخیص معمولاً با معاینه فیزیکی توسط پزشک انجام می شود. سونوگرافی در همه موارد ضروری نیست و همیشه نمی تواند محل دقیق بیضه را مشخص کند.

تفاوت بیضه جمع شونده و بیضه بالا رونده چیست؟

بیضه جمع شونده به دلیل انقباض عضله کرماستر به طور موقت بالا می رود و معمولاً با معاینه به کیسه بیضه برمی گردد؛ اما بیضه بالا رونده در موقعیت طبیعی خود باقی نمی ماند و ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد.

آیا عمل بالا آوردن بیضه در کودکان با لاپاراسکوپی انجام می شود؟

اگر بیضه داخل شکم قرار گرفته و با معاینه قابل لمس نباشد، ممکن است از روش لاپاراسکوپی برای شناسایی محل بیضه و انجام جراحی استفاده شود. انتخاب روش مناسب به موقعیت بیضه بستگی دارد.

نسخه اصلی مطلب دلیل بالا رفتن بیضه در کودکان و درمان آن را در سایت دکتر پیمان صالحی بخوانید.

---