سرطان کولورکتال یا سرطان روده (Colon Cancer) زمانی اتفاق می افتد که سلول های پوشاننده کولون یا راست روده به صورت غیرطبیعی و خارج از کنترل رشد کنند. تشخیص سرطان روده با سونوگرافی یکی از موضوعاتی است که برای بسیاری از بیماران و افرادی که در معرض این بیماری قرار دارند مطرح می شود. از آنجا که علائم سرطان روده اغلب تا مراحل پیشرفته بیماری بروز نمی کنند، تشخیص زودهنگام و انجام غربالگری منظم اهمیت زیادی دارد.

امروزه روش های مختلفی برای تشخیص سرطان روده وجود دارد و انتخاب هر یک از آن ها بر اساس شرایط بیمار، علائم بالینی و نظر پزشک انجام می شود. سونوگرافی و رادیوگرافی از جمله روش های تصویربرداری هستند که می توانند در بررسی برخی تغییرات و ناهنجاری های روده ای به پزشک کمک کنند.

در این مقاله به بررسی سرطان روده و اینکه آیا سرطان روده با سونوگرافی قابل تشخیص است یا خیر پرداختیم. با ما همراه باشید.

آیا سرطان روده با سونوگرافی قابل تشخیص است؟

سونوگرافی روده یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که می تواند برخی نشانه های غیرمستقیم مثل توده های بزرگ، ضخیم شدگی دیواره روده یا تجمع مایع را نشان دهد. اما محدودیت مهم آن این است که:

• دقت کافی برای تشخیص قطعی سرطان کولون ندارد
• پولیپ های کوچک یا ضایعات اولیه معمولاً در آن دیده نمی شوند
• نمی تواند ماهیت سلول ها (خوش خیم یا بدخیم بودن) را مشخص کند

به همین دلیل، سونوگرافی بیشتر یک ابزار کمکی و اولیه محسوب می شود، نه روش اصلی تشخیص.

روش استاندارد و قطعی برای بررسی سرطان روده معمولاً شامل:

• کولونوسکوپی (مهم ترین روش تشخیصی)
• نمونه برداری ( بیوپسی روده )
• در برخی موارد سی تی اسکن یا MRI

در نتیجه، سونوگرافی ممکن است در مسیر بررسی کمک کننده باشد، اما برای تأیید یا رد سرطان روده کافی نیست و جایگزین روش های اصلی تشخیصی نمی شود.

دلیل ایجاد سرطان روده

محققان همچنان در حال مطالعه علت سرطان روده هستند. ریسک فاکتورهای این بیماری به تنهایی یا در تعامل با دیگر ریسک فاکتورها عمل کرده و خطر ابتلا به سرطان کولون را افزایش می دهند.

• رشدهای پیش سرطانی

سلول های غیرطبیعی با تجمع در آستر کولون، باعث تشکیل پولیپ (Polyps) می شوند. این پولیپ ها، مجموعه ای از سلول های كوچك و خوش خیم هستند. یکی از روش های متداول پیشگیری از سرطان کولورکتال، خارج ساختن این پولیپ ها از طریق جراحی است. پولیپ های درمان نشده ممکن است در ادامه، سرطانی شوند.

• جهش ژنوم

در بعضی مواقع، اعضای یک خانواده به سرطان کولورکتال مبتلا می شوند. این امر به دلیل وقوع جهش در ژنی است که به واسطه پدر و مادر، به فرزندان منتقل می شود. این جهش های ژنتیکی به معنای ابتلای حتمی شما به سرطان کولورکتال نیست؛ اما احتمال ابتلا به این سرطان را افزایش می دهد.

عوامل خطر ابتلا به سرطان روده

هر یک از ما در معرض خطر ابتلا به سرطان روده هستیم. اگرچه علت دقیق ایجاد پولیپ های روده بزرگ مشخص نیست؛ اما برخی عوامل خطر ابتلا به پولیپ و سرطان روده بزرگ را افزایش می دهند. این عوامل عبارت اند از:

1. سن: خطر ابتلا به پولیپ و سرطان کولورکتال با افزایش سن بیشتر می شود. سرطان کولورکتال در افراد بالای ۵۰ سال شایع تر است. بااین حال، افراد جوان تر نیز ممکن است به سرطان کولون و رکتوم مبتلا شوند
2. مبتلا بودن به سایر بیماری ها: مشکلات سلامتی مثل دیابت نوع ۲، سابقه قبلی سرطان، بیماری التهابی روده و بیماری های ارثی می توانند احتمال ابتلا به سرطان روده را افزایش دهند
3. سبک زندگی: مصرف الکل و تنباکو، ورزش نکردن و اضافه وزن، افراد را در معرض ابتلا به سرطان کولورکتال بزرگ قرار می دهند. سیگار خطر ابتلا به پولیپ های پیش سرطانی و سرطان روده بزرگ را افزایش می دهد. رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر با خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ مرتبط است. با اصلاح سبک زندگی می توان تا حدود زیادی خطر ابتلا به سرطان روده را کاهش داد.

علائم سرطان کولورکتال

علائم شایع سرطان روده بزرگ شامل موارد زیر است:

1. تغییر در عادات روده مانند یبوست، اسهال، باریک شدن مدفوع، تخلیه ناقص و بی اختیاری روده. اگرچه موارد بیان شده معمولاً علائم مشکلات دیگری هستند؛ اما می توانند علائم سرطان روده نیز باشند
2. وجود خون در مدفوع قابل توجه ترین علامت سرطان روده است اگرچه لزوماً نشان دهنده سرطان نیست؛ زیرا مشکلات متعدد دیگری مثل بواسیر (هموروئید)، شقاق (پارگی مقعد)، کولیت و بیماری کرون نیز می توانند باعث خونریزی گوارشی شوند. علاوه بر این، مکمل های آهن و بعضی از غذاها مانند چغندر به مدفوع ظاهری سیاه و قرمز می دهند که شاید به شکل وجود خون در مدفوع به نظر برسد.
3. کم خونی که نتیجه کاهش گلبول های قرمز در خون است. زمانی که سلول های قرمز کمتر از حد نرمال باشد اکسیژن رسانی به سراسر بدن با چالش مواجه می شود. اگر کم خون هستید، ممکن است دچار تنگی نفس شوید و یا احساس خستگی و تنبلی کنید که معمولاً با استراحت هم برطرف نمی شوند.
4. درد و نفخ شکم یا درد لگن
5. کاهش وزن غیرمنتظره
6. استفراغ

مراحل سرطان کولورکتال

سرطان روده از نظر بالینی با مراحل آن توصیف می شود. مراحل مختلف سرطان کولورکتال با شدت تهاجم و گستردگی تومور تعیین می شود. آلوده شدن غدد لنفاوی و گسترش سلول های بدخیم به سایر اندام ها (متاستاز) از موارد مهم در تعیین استیج سرطان است.

مرحله صفر

ضایعاتی که در مرحله صفر هستند هنوز در پوشش روده بزرگ یا رکتوم باقی مانده اند و تومور در مرحله پیش سرطانی قرار دارد یعنی تاکنون به سرطان تبدیل نشده است. بنابراین برداشتن ضایعه از طریق جراحی یا کولونوسکوپی احتمالاً تنها درمان مورد نیاز باشد.

مرحله یک

سرطان های کولورکتال مرحله یک در دیواره روده رشد بیشتری دارند؛ اما به قسمت عضلانی یا به غدد لنفاوی گسترش نیافته اند. درمان استاندارد مرحله یک سرطان روده بزرگ معمولاً شامل برداشتن قسمت آسیب دیده کولون و غدد لنفاوی اطراف آن است.

مرحله دو

در مرحله دو، سلول های بدخیم بخش وسیع تری از دیواره روده بزرگ را فراگرفته اند و حتی ممکن است به لایه عضلانی روده بزرگ نیز نفوذ کرده باشند. با وجود این، سرطان هنوز به غدد لنفاوی نرسیده است. معمولاً تنها درمان برای این مرحله برداشتن تومور و بافت اطراف آن است اگرچه ممکن است در شرایطی شیمی درمانی پس از جراحی نیز انجام شود.

مرحله سه

مرحله سه سرطان کولورکتال بزرگ به عنوان مرحله پیشرفته در نظر گرفته می شود؛ زیرا بیماری به غدد لنفاوی گسترش یافته است. این مرحله به چند مرحله کوچک تر تقسیم بندی می شود. در مرحله سه، سرطان از دیواره روده بزرگ خارج شده و تعدادی از غدد لنفاوی اطراف را آلوده کرده است. سرطان در این مرحله بر اندام های شکم نیز تأثیر می گذارد. برای درمان سرطان روده در مرحله سه، معمولاً ابتدا جراحی و سپس شیمی درمانی انجام می شود. شیمی درمانی و پرتودرمانی ممکن است قبل یا بعد از عمل جراحی انجام شود.

مرحله چهار

در مرحله چهار سرطان روده، سلول های بدخیم به اندام های دوردست مانند کبد، ریه یا تخمدان ها گسترش یافته اند (متاستاز). در مرحله چهار غدد لنفاوی دورتر از روده بزرگ نیز به سلول های سرطانی آلوده شده اند. زمانی که سرطان به این مرحله برسد، معمولاً از جراحی برای تسکین یا پیشگیری از عوارض آتی استفاده می شود نه برای درمان بیماری. در این شرایط تومور ممکن است با روش رادیوفرکانسی (تخریب با گرما)، کرایوتراپی (تخریب با انجماد) یا شیمی درمانی داخل وریدی درمان شود.

تشخیص سرطان روده با سونوگرافی

در سونوگرافی امواج فراصوت به کار گرفته می شوند تا سلول های سرطان داخل روده بررسی شوند. روش های متفاوتی برای تشخیص سرطان روده با سونوگرافی وجود دارد که مهم ترین آنها:

1. سونوگرافی شکمی
2. سونوگرافی اندورکتال

سونوگرافی شکمی: برای این آزمایش یک تکنسین، مبدل را بر روی پوست شکم شما حرکت میدهد. این آزمایش میتواند تومورهای کبد، کیسه صفرا، پانکراس یا جاهای دیگر شکم را بررسی کند؛ اما نمیتواند تومورهای روده بزرگ را بررسی کند.
سونوگرافی اندو رکتال: در این روش از مبدل مخصوصی استفاده می شود و مبدل را داخل روده می کنند. از این طریق دیواره رکتوم دیده می شود و میزان گسترش سرطان در روده یا رسیدن سلول های سرطانی به اندام های دیگر قابل مشاهده است.

آمادگی قبل از سونوگرافی روده برای تشخیص سرطان

• برای انجام سونوگرافی رکتال اگر دارویی مصرف می کنید باید پزشک خود را مطلع سازید.
• 7 تا 10 روز قبل از این سونوگرافی باید مصرف آسپرین قطع شود؛ چراکه جزء داروهای رقیق کننده خون محسوب می گردد و در حین سونوگرافی ممکن است برای بیمار مشکلاتی را ایجاد کند.
• اگر بیمار، حساسیتی نسبت به لاتکس داشته باشد، حتماً باید این موضوع را به پزشک گزارش دهد.
• برای انجام سونوگرافی باید حتماً روده و مثانه بیمار تخلیه شود؛ چراکه تصویربرداری با وجود مدفوع می تواند مشکلاتی را ایجاد کند.
• 1 تا 4 ساعت قبل از سونوگرافی، پزشک دارویی را برای تخلیه روده به بیمار تجویز می نماید.
• 1 تا 4 ساعت قبل از این نوع سونوگرافی باید خوردن و آشامیدن اجتناب شود.

عوارض سونوگرافی سرطان روده

در روشهای سونوگرافی سرطان روده هیچگونه ریسک تابش اشعه های رادیواکتیوی به همراه ندارد. در سونوگرافی رکتال اغلب افراد در حین انجام آزمایش از قرار گرفتن مبدل در مقعد خود کمی احساس ناراحتی می کنند. در صورتی که نسبت به لاتکس حساسیت دارید این موضوع را با متخصص سونوگرافی در میان بگذارید؛ زیرا برای قرار دادن مبدل سونوگرافی در مقعد روی آن را با روکشی از جنس لاتکس می پوشانند. سونوگرافی رکتال می تواند در موارد بسیار نادر سبب آسیب به مقعد، کولون و خونریزی شود.

تشخیص سرطان کولورکتال با تصویر برداری اشعه ایکس

باید به سمت پهلوی خود بر روی یک تخت مخصوص دراز بکشید. پزشک با استفاده از پرتو ایکس از تمیز بودن روده بزرگ شما اطمینان حاصل می کند. سپس یک لوله انما روان شده وارد رکتوم شما می شود. یک کیسه باریم به لوله متصل است تا از این طریق محلول باریم را به داخل کولون بفرستد. اگر شما باریم انما دوبل کنتراست انجام می دهید، هوا از طریق همین لوله به داخل رکتوم شما وارد می شود. لوله ای که در روش باریم انما برای فرستادن باریم استفاده می شود در نوک خود یک بالون کوچک دارد. زمانی که در ورودی رکتوم قرار می گیرد، این بالون به باقی ماندن باریم در داخل بدن شما کمک می کند. در حالی که کولون شما از باریم پر شده است، شما ممکن است احساس فوری برای اجابت مزاج داشته باشید. کرامپ های شکمی نیز ممکن است در طول تست باریم انما اتفاق بیافتند. بعد از تست باریم انما، بیشتر باریم از طریق لوله انما از کولون خارج می شود. زمانی که لوله برداشته می شود، شما می توانید مقدار باقی مانده باریم و هوا را دفع کنید.

اقدامات قبل از انجام رادیوگرافی روده

1. رژیم غذایی خاص یک روز قبل از آزمایش: نباید روز قبل از آزمایش غذایی بخورید و تنها نوشیدنی های خالص مثل آب، چای، قهوه بدون شیر و خامه، عصاره گوشت یا نوشیدنی های گازدار مصرف کنید.
2. شب قبل آزمایش نباید چیزی بخورید و بنوشید.
3. مصرف ملین در شب قبل از آزمایش: ملین، به صورت قرص یا شربت به تخلیه روده بزرگ کمک می کند.
4. استفاده از کیت انوما: در برخی موارد، ممکن است به استفاده از کیت های انوما در شب قبل تست یا چند ساعت قبل آن نیاز باشد تا روده از هرگونه موادی پاک شود.
5. مشورت با پزشک در مورد داروهای مصرفی: حداقل یک هفته قبل از تست، در مورد داروهای مصرف با پزشک صحبت کنید. احتمال دارد که پزشک مصرف دارو را متوقف کند.

عوارض جانبی رادیوگرافی روده

احتمال گرفتن سرطان در رادیوگرافی در مقایسه با اثرات مفیدی که به سادگی و با انجام آزمون باریم آنما، بیماری و دلیل مشکل را تشخیص می دهد، ناچیز است. در موارد نادری، باریم انما می تواند عوارض جانبی زیر را ایجاد کند:

• ایجاد انسداد در معده و روده
• ایجاد التهاب بافت های اطرافی روده بزرگ
• ایجاد پارگی در دیواره روده بزرگ
• واکنش آلرژیک به باریم

سوالات متداول در مورد تشخیص سرطان روده با سونوگرافی

آیا سرطان روده با سونوگرافی قابل تشخیص است؟

سونوگرافی به تنهایی روش قطعی برای تشخیص سرطان روده نیست، اما می تواند برخی نشانه های غیرمستقیم مانند توده های بزرگ یا ضخیم شدگی دیواره روده را نشان دهد و در ارزیابی اولیه کمک کننده باشد.

دقت سونوگرافی در تشخیص سرطان روده چقدر است؟

دقت سونوگرافی در مقایسه با روش هایی مانند کولونوسکوپی پایین تر است و بیشتر به عنوان یک روش کمکی یا غربالگری اولیه استفاده می شود، نه ابزار تشخیص قطعی.

آیا سونوگرافی می تواند پولیپ های روده را نشان دهد؟

پولیپ های کوچک معمولاً در سونوگرافی دیده نمی شوند، اما در برخی موارد پولیپ های بزرگ یا تغییرات واضح در دیواره روده ممکن است قابل مشاهده باشند.

بهترین روش تشخیص سرطان روده چیست؟

روش استاندارد تشخیص، کولونوسکوپی همراه با نمونه برداری (بیوپسی) است که امکان بررسی مستقیم بافت و تشخیص قطعی را فراهم می کند.

سونوگرافی روده چه زمانی درخواست می شود؟

این روش معمولاً زمانی استفاده می شود که پزشک بخواهد بررسی اولیه از وضعیت شکم و روده انجام دهد یا در کنار سایر روش های تصویربرداری به کار رود.

نسخه اصلی مطلب تشخیص سرطان کولورکتال با سونوگرافی و رادیوگرافی را در سایت دکتر محمد اعظمی بخوانید.

---