تفسیر نتایج سونوگرافی کبد

دکتر محمد اعظمی [ متخصص رادیولوژِی ]آدرس وب سایت : www.radiologymarkazi.ir
آدرس مطب : اصفهان ، خیابان شمس ابادی، روبروی عیسی بن مریم، ساختمان صبا تلفن مطب : 32202762 - 031

کبد به عنوان دومین عضو مهم بدن، با عبور مواد غذایی از خود فاکتورهای مضر مواد غذایی را می گیرد و بدون اینکه ضرری ایجاد کند آنها را به سیستم های دیگر بدن وارد خواهد کرد. در واقع کبد وظیفه جذب مواد مغذی و در عین حال دفع سموم و چربی ها و مواد خطرناک از بدن را دارد. از آنجایی که برخی از بیماریهای کبدی از جمله سرطان‌ کبد در مراحل اولیه بدون علامت هستند، انجام سونوگرافی می‌تواند به پیدا کردن و شناسایی تومورهای بدخیم و خوش خیم کبد کمک کند.

همچنین اگر بیماران دچار ضایعات کبدی شده باشند و یا کبد به بیماری‌هایی از جمله کبد چرب و سیروز کبدی مبتلا شده باشند، سونوگرافی می‌تواند بهترین روش تشخیصی باشد. در این روش به جای استفاده از اشعه‌های مضر، از امواج صوتی استفاده می‌شود. رادیولوژیست بر طبق تصاویری که مشاهده می‌کند، نتایج سونوگرافی کبد را برای پزشک گزارش می ‌دهد.

کاربرد سونوگرافی کبد

در سونوگرافی کبد چندین مورد مهم قابل شناسایی و ارزیابی است:

• بررسی ابتلا به سرطان کبد، هپاتیت و سیروز.
• مشاهده تومور، عفونت یا کیست کبد یا طحال.
• کمک به پزشکان برای فهمیدن علت و روند پیشرفت بیماریهای کبد.
• مشاهده و ارزیابی روند درمان.
• مشاهده آسیب به کبد یا طحال در اثر تصادف.
• بررسی علت هر درد غیر قابل تشریح.

چه زمانی پزشک سونوگرافی کبد را توصیه می کند؟

معمولا در زمان مشاهده علائمی که در ادامه بیان می‌شود، پزشک سونوگرافی کبد تجویز می‌کند. می‌توان از دستگاههای سونوگرافی کلینیکی یا سونوگرافی جیبی برای بررسی موارد زیر استفاده کرد.

• درد شکم
• بزرگی و تورم شکم به صورت غیر عادی
• آزمایش خون غیر طبیعی مربوط به کبد
• بزرگی کبد
• جهت بیوپسی کبد

آمادگی قبل از سونوگرافی کبد

لازم است بیمار از شب قبل از انجام سونوگرافی ناشتا باشد. به طوری که شب قبل و صبح روز انجام سونوگرافی لازم است غذا نخورید. همچنین بیمار روز قبل از انجام سونوگرافی از مصرف غذاهای چرب خودداری کند. با این حال مصرف مایعات مانند آب، آبمیوه و چای مانعی ندارد.

روش انجام سونوگرافی کبد

جهت سونوگرافی از بافت کبد ، پزشک از شما می‌خواهد دراز بکشید و پس از استعمال ژل جهت افزایش کیفیت عبور امواج روی پوستتان روند کار را آغاز می‌کند. برای این کار، کنسول سونوگرافی با نام ترانس دو سر را روی شکم شما به آرامی فشار داده و حرکت می‌دهد. امواج به رایانه دستگاه مخابره شده و با آنالیز داده‌ ها تصاویری به دست می‌آید.

تفسیر نتایج سونوگرافی کبد

این روش تشخیصی می‌تواند تصاویری از آناتومی و وجود ناهنجاری ‌های کامل را در کبد نشان دهد. پزشکان برای تمایز بین کیست ‌هایی که از مایعات پر شده‌ اند و یا توده‌ های جامد بدخیم، به سونوگرافی کبد نیاز پیدا می‌کنند. در نتایج روش سونوگرافی رادیولوژیست ‌ها آنچه را که در تصاویر مشاهده می‌کنند، می ‌نویسند. به طور کلی بیماری ‌های زیر با کمک سونوگرافی کبد مشخص می‌شوند:

وجود توده‌ های بدخیم یا کلسیفیکاسیون

وجود توده‌ های توپر حاوی سلول‌ و جریان خون می تواند نشانه‌ای از وجود سرطان کبد است. توده‌های متصل (ندول)، کلسیفیکاسیون و یا بافت‌های نواری شکل می‌توانند نشانه‌ای از وجود توده‌های بدخیم سرطانی باشند. رادیولوژیست تصویر و توده‌هایی را که در آن دیده می‌شود، از نظر جریان خون و یا تو پر بودن یا حاوی مایع بودن بررسی می‌کند.

مشاهده توده‌های خوش‌ خیم

برخی از توده‌ ها کیستیک و پر از مایعات هستند که به عنوان توده‌ های خوش ‌خیم و بی‌خطر شناخته شده‌اند. سونوگرافی با کنتراست یکی از جدیدترین روش‌ ها برای تشخیص بیماری‌ های کبدی است. در این روش به داخل ورید ماده حاجب تزریق می‌شود. این روش به تصویربرداری و قدرت تشخیص رادیولوژیست در توده‌های بدخیم و خوش‌خیم کمک زیادی می‌کند.

درجه بندی کبد چرب

رادیولوژیست ها می‌توانند با کمک تصاویری که از این روش تشخیصی بدست می‌آورند، گرید کبد چرب بیماران را هم تشخیص دهند. در این اختلال تجمع چربی می‌تواند باعث بروز التهاب و مرگ سلولی و ایجاد بافت اسکار شود و در صورتی که بافت اسکار ایجاد شده درمان نگردد می‌تواند منجر به فیبروز کبدی شود که در این اختلال جریان خونرسانی به کبد کاهش پیدا می‌‌کند و بافت اسکار تشکیل می‌شود. عدم درمان فیبروز کبدی باعث بروز سیروز کبدی، نارسایی کبدی و سرطان کبد خواهد شد. رادیولوژیست ‌ها برای درجه بندی کبد چرب در سونوگرافی، از اعداد و علائم زیر استفاده می‌کنند:

1. F0: این عدد در درجه بندی نشان می‌دهد کبد فرد سالم است و هیچ نشانه‌ای از وجود توده و یا فیبروز یا چربی در آن دیده نمی‌شود.
2. F1 یا گرید 1 (NASH): ساده‌ترین نوع آن است که دلیل آن خوردن مواد غذایی ناسالم است. البته این گرید با افزایش فعالیت‌های روزانه و تغذیه سالم کاملاً برطرف می گردد.
3. F2 یا گرید 2: در این حالت وضعیت بیمار کمی سخت‌تر و پیچیده‌تر می‌شود این حالت از کبد چرب، رژیم غذایی خاص خود را نیز دارد.
4. F3 یا گرید 3: این علامت نشانه فیبروز شدید کبد است. این گرید کبد چرب به اسکار فیبروز در اطراف سلول‌های کبد و رگ‌های خونی اشاره دارد. البته میزان آن زیاد نیست و قسمت‌های از کبد برای عملکرد طبیعی آن سالم است.
5. F4 یا گرید 4: به سیروز کبدی معروف است، در صورت اقدام نکردن برای بهبود بیماری، پیوند کبد برای فرد احتیاج می‌شود.

عوارض جانبی سونوگرافی کبد

سونوگرافی کبد، روش ایمن برای بررسی بیمار و دریافت تصاویر حیاتی بدون خطر ابتلا به اشعه است.