چه زمانی برای ماموگرافی مناسب است؟

دکتر غلامرضا سیف [ متخصص رادیولوژی و سونوگرافی ]آدرس وب سایت : www.drseif-radiology.ir
آدرس مطب : تهران ، یوسف آباد ، خیابان فتحی شقاقی ، بین چهلستون و بیستون ، راديولوژي و سونوگرافي شقایق تلفن مطب : 88553155 - 021

طبق اظهارات مؤسسه ملی سرطان، سرطان سینه بعد از سرطان پوست دومین سرطان شایع در میان زنان است. ازاین‌رو تشخیص زودهنگام آن به کمک ماموگرافی می‌تواند نقش برجسته ای در سلامت زنان داشته باشد. ماموگرافی در تشخیص سرطان پستان نقش اساسی ایفا می‌کند. همچنین می‌توان ازاین‌روش برای بررسی و تشخیص بیماری‌های مرتبط با سینه در زنانی که علائمی مانند غده، درد، فرورفتگی روی پستان یا ترشح نوک سینه را تجربه می‌کنند استفاده کرد.

در این روش تصویربرداری پزشکی تخصصی از اشعه ایکس با دوز پایین استفاده می‌شود. آزمایش ماموگرافی که ماموگرام هم نامیده می‌شود، به ردیابی و تشخیص زودهنگام بیماری‌های سینه در زنان کمک می‌کند. انجام ماموگرافی سالانه پس از ۴۰ سالگی به همراه معاینات بالینی منظم و معاینات ماهانه سینه توسط خود فرد، یک عنصر کلیدی در تشخیص زودهنگام سرطان سینه محسوب می‌شود.

علت انجام ماموگرافی

• استفاده از غربالگری ماموگرافی امکان تشخیص رشد بافت‌های غیرطبیعی کوچک در مجاری شیری سینه که به آن کارسینوم مجرایی درجا (DCIS) گفته می‌شود را افزایش می‌دهد.
• ماموگرافی غربالگری خطر مرگ ناشی از سرطان سینه را کاهش می‌دهد. این روش برای تشخیص انواع سرطان سینه، از جمله سرطان تهاجمی مجاری و سرطان لوبولار مفید است.
• این غربالگری، توانایی پزشک در تشخیص تومورهای کوچک را بالا می‌برد. هنگامی که غدد سرطانی کوچک هستند گزینه‌های درمانی بیشتری وجود دارد.

بهترین زمان انجام ماموگرافی

بهترین زمان انجام ماموگرافی در روزهای پایانی عادت ماهیانه و یک هفته پس از شروع قاعدگی است؛ زیرا قاعدگی بر بافت سینه تأثیر می گذارد و سینه ها در طول عادت ماهیانه حساس و دردناک می شوند. در روزهای پایانی قاعدگی، هورمون ها تأثیری بر بافت سینه ها ندارند و بافت پستان طبیعی و نرمال است.

آمادگی جهت انجام ماموگرافی

1. در صورت بارداری یا در صورتی که تصور می‌کنید احتمالاً باردار هستید، پزشک را مطلع کنید.
2. هیچ‌گونه تغییری در رژیم غذایی لازم نیست. داروهای خود را طبق معمول مصرف کنید.
3. در روز آزمایش از پودر بدن، کرم، دئودورانت یا لوسیون روی سینه خود استفاده نکنید. ممکن است این مواد با اشعه X تداخل داشته باشند.
4. در زمان انجام ماموگرافی از شما خواسته می‌شود که تمام لباس‌های بالاتنه خود را در بیاورید و گان بپوشید.
5. از شما خواسته می‌شود تمام جواهرات را در بیاورید.

نحوه انجام ماموگرافی

ماموگرافی به‌صورت سرپایی انجام می‌شود. پس از در آوردن گردنبند و لباس‌ها از کمر بالا، تکنسین یک روپوش به شما می‌دهد که از جلو بسته می‌شود. بسته به امکانات مرکز تصویربرداری ممکن است نیاز باشد هنگام گرفتن عکس‌ها بایستید یا بنشینید. هر سینه روی یک صفحه اشعه ایکس صاف و مسطح قرار می‌گیرد. یک کمپرسور، سینه را به سمت پایین فشار می‌دهد تا بافت را صاف کند. این امر باعث می‌شود تصویر واضح‌تری از سینه گرفته شود. ممکن است مجبور شوید برای هر عکسی نفستان را حبس کنید تا از تار شدن عکس پیشگیری شود. همچنین ممکن است کمی احساس فشار و ناراحتی داشته باشید؛ اما این حالت معمولاً بسیار کوتاه است.

فشرده‌سازی سینه به دلایل زیر انجام می‌شود:

• ضخامت سینه را یکنواخت می‌کند تا تمام بافت سینه قابل‌مشاهده باشد.
• بافت را به‌گونه‌ای پخش می‌کند که احتمال پنهان شدن ناهنجاری‌های کوچک توسط بافت سینه به حداقل برسد.
• از دوز کمتری از اشعه ایکس استفاده می‌شود؛ زیرا ضخامت کمتری از بافت سینه در حال تصویربرداری است.
• سینه را ثابت نگه می‌دارد تا تاری تصویر ناشی از حرکت را به حداقل برساند.
• پراکندگی اشعه ایکس را کاهش می‌دهد تا وضوح تصاویر بیشتر شود.
• گاهی در حین تصویربرداری از شما خواسته می‌شود تا موقعیتتان را تغییر دهید. تصویربرداری معمولی شامل یک تصویر از بالابه‌پایین و تصویری از نمای جانبی و به‌صورت زاویه‌دار است. این کار برای سینه دیگر هم تکرار می‌شود. در حین غربالگری ماموگرافی سه بعدی، تصاویر دوبعدی هم از تصاویر سنتز شده سه بعدی، گرفته می‌شوند. این فرایند معمولاً حدود ۳۰ دقیقه طول می‌کشد.

تفسیر نتایج ماموگرافی

تصویر به دست آمده از این روش یک تصویر سیاه و سفید است که بر اساس نوع بافت ‌های مشاهده شده پزشک می‌تواند نتایج را تفسیر کند. نوع بافت‌ های مشاهده شده شامل:

• توده‌ های کلسیم در غدد شیری
• توده‌ها بافت ‌های متراکم غیر نرمال
• نبود تقارن در بخش‌های مختلف سینه
• وجود بافت‌ های متراکم غیر نرمال در یکی از سینه ‌ها
• ایجاد شدن بافت متراکم غیرنرمال در مقایسه با نتایج قبلی

خطرات و عوارض ماموگرافی

روش‌های تصویر برداری با اشعه ایکس همیشه یک احتمال جزئی برای ابتلا به سرطان به دلیل تابش بیش از حد اشعه وجود دارد. با این ‌حال، مزایای تشخیص دقیق این روش بسیار بیشتر از خطرات احتمالی آن است.