سرطان پستان یکی از شایع ترین سرطان ها در میان زنان است و تشخیص زودهنگام آن می تواند نقش مهمی در شناسایی بیماری و آغاز به موقع روند درمان داشته باشد. ماموگرافی یکی از روش های مهم تصویربرداری برای غربالگری و بررسی تغییرات غیرطبیعی بافت پستان است. آگاهی از بهترین زمان برای انجام ماموگرافی می تواند به زنان کمک کند تا این بررسی را در شرایط مناسب و طبق توصیه پزشک انجام دهند. از سوی دیگر، زمان مناسب برای ماموگرافی با توجه به سن، سابقه خانوادگی، عوامل خطر و شرایط فردی ممکن است متفاوت باشد. ماموگرافی همچنین برای بررسی علائمی مانند توده، تغییرات ظاهری پستان، درد یا ترشح غیرطبیعی از نوک سینه مورد استفاده قرار می گیرد.

در این روش تصویربرداری پزشکی تخصصی از اشعه ایکس با دوز پایین استفاده می شود. آزمایش ماموگرافی که ماموگرام هم نامیده می شود، به ردیابی و تشخیص زودهنگام بیماری های سینه در زنان کمک می کند. انجام ماموگرافی سالانه پس از ۴۰ سالگی به همراه معاینات بالینی منظم و معاینات ماهانه سینه توسط خود فرد، یک عنصر کلیدی در تشخیص زودهنگام سرطان سینه محسوب می شود.

علت انجام ماموگرافی

• استفاده از غربالگری ماموگرافی امکان تشخیص رشد بافت های غیرطبیعی کوچک در مجاری شیری سینه که به آن کارسینوم مجرایی درجا (DCIS) گفته می شود را افزایش می دهد.
• ماموگرافی غربالگری خطر مرگ ناشی از سرطان سینه را کاهش می دهد. این روش برای تشخیص انواع سرطان سینه، از جمله سرطان تهاجمی مجاری و سرطان لوبولار مفید است.
• این غربالگری، توانایی پزشک در تشخیص تومورهای کوچک را بالا می برد. هنگامی که غدد سرطانی کوچک هستند گزینه های درمانی بیشتری وجود دارد.

بهترین زمان انجام ماموگرافی

بهترین زمان انجام غربالگری ماموگرافی در روزهای پایانی عادت ماهیانه و یک هفته پس از شروع قاعدگی است؛ زیرا قاعدگی بر بافت سینه تأثیر می گذارد و سینه ها در طول عادت ماهیانه حساس و دردناک می شوند. در روزهای پایانی قاعدگی، هورمون ها تأثیری بر بافت سینه ها ندارند و بافت پستان طبیعی و نرمال است.

آمادگی جهت انجام ماموگرافی

توجه به زمان انجام ماموگرافی و رعایت چند نکته ساده پیش از مراجعه می تواند به انجام راحت تر و دقیق تر تصویربرداری کمک کند. پیش از انجام ماموگرافی، بهتر است موارد زیر را در نظر داشته باشید:

1. در صورت بارداری یا در صورتی که تصور می کنید احتمالاً باردار هستید، پزشک را مطلع کنید.
2. هیچ گونه تغییری در رژیم غذایی لازم نیست. داروهای خود را طبق معمول مصرف کنید.
3. در روز آزمایش از پودر بدن، کرم، دئودورانت یا لوسیون روی سینه خود استفاده نکنید. ممکن است این مواد با اشعه X تداخل داشته باشند.
4. در زمان انجام ماموگرافی از شما خواسته می شود که تمام لباس های بالاتنه خود را در بیاورید و گان بپوشید.
5. از شما خواسته می شود تمام جواهرات را در بیاورید.

نحوه انجام ماموگرافی

ماموگرافی معمولاً به صورت سرپایی انجام می شود و نیاز به بستری شدن ندارد. پیش از شروع تصویربرداری، لازم است لباس های قسمت بالاتنه و زیورآلاتی مانند گردنبند را کنار بگذارید و یک روپوش مخصوص بپوشید. سپس تکنسین تصویربرداری، سینه را روی صفحه دستگاه قرار می دهد و با استفاده از کمپرسور، آن را برای چند لحظه فشرده می کند تا بافت سینه صاف تر شده و تصاویر واضح تری به دست آید.برای هر سینه معمولاً چند تصویر از زوایای مختلف تهیه می شود. هنگام گرفتن تصاویر ممکن است از شما خواسته شود برای چند ثانیه نفس خود را حبس کنید تا حرکت بدن باعث تار شدن تصویر نشود. فشرده شدن سینه می تواند احساس فشار یا ناراحتی کوتاهی ایجاد کند که معمولاً بلافاصله پس از پایان تصویربرداری برطرف می شود.
یکی از پرسش های رایج پیش از انجام این تصویربرداری این است که ماموگرافی چند روز بعد پریودی انجام میشود؛ زمان بندی آن می تواند بر اساس شرایط فرد و میزان حساسیت یا درد سینه متفاوت باشد و در صورت داشتن قاعدگی منظم، معمولاً روزهای ابتدایی پس از پایان پریود برای کاهش ناراحتی مناسب تر هستند.

فشرده سازی سینه به دلایل زیر انجام می شود:

• ضخامت سینه را یکنواخت می کند تا تمام بافت سینه قابل مشاهده باشد.
• بافت را به گونه ای پخش می کند که احتمال پنهان شدن ناهنجاری های کوچک توسط بافت سینه به حداقل برسد.
• از دوز کمتری از اشعه ایکس استفاده می شود؛ زیرا ضخامت کمتری از بافت سینه در حال تصویربرداری است.
• سینه را ثابت نگه می دارد تا تاری تصویر ناشی از حرکت را به حداقل برساند.
• پراکندگی اشعه ایکس را کاهش می دهد تا وضوح تصاویر بیشتر شود.
• گاهی در حین تصویربرداری از شما خواسته می شود تا موقعیتتان را تغییر دهید. تصویربرداری معمولی شامل یک تصویر از بالابه پایین و تصویری از نمای جانبی و به صورت زاویه دار است. این کار برای سینه دیگر هم تکرار می شود. در حین غربالگری ماموگرافی سه بعدی، تصاویر دوبعدی هم از تصاویر سنتز شده سه بعدی، گرفته می شوند. این فرایند معمولاً حدود ۳۰ دقیقه طول می کشد.

تفسیر نتایج ماموگرافی

تصویر به دست آمده از این روش یک تصویر سیاه و سفید است که بر اساس نوع بافت های مشاهده شده پزشک می تواند نتایج را تفسیر کند. نوع بافت های مشاهده شده شامل:

• توده های کلسیم در غدد شیری
• توده ها بافت های متراکم غیر نرمال
• نبود تقارن در بخش های مختلف سینه
• وجود بافت های متراکم غیر نرمال در یکی از سینه ها
• ایجاد شدن بافت متراکم غیرنرمال در مقایسه با نتایج قبلی

خطرات و عوارض ماموگرافی

روش های تصویر برداری با اشعه ایکس همیشه یک احتمال جزئی برای ابتلا به سرطان به دلیل تابش بیش از حد اشعه وجود دارد. با این حال، مزایای تشخیص دقیق این روش بسیار بیشتر از خطرات احتمالی آن است.

نسخه اصلی مطلب چه زمانی برای ماموگرافی مناسب است؟ را در سایت دکتر غلامرضا سیف بخوانید.

---