ماموگرافی یکی از مهم ترین روش های تصویربرداری برای بررسی بافت پستان و تشخیص زودهنگام تغییرات غیرطبیعی است. پس از انجام این بررسی، ممکن است اصطلاحات و اعداد مختلفی در گزارش تصویربرداری درج شود که برای بسیاری از افراد قابل درک نباشد. به همین دلیل، آشنایی با نحوه تفسیر جواب ماموگرافی می تواند به درک بهتر نتیجه و تشخیص مواردی که نیاز به بررسی بیشتر دارند کمک کند. در این مقاله بررسی می کنیم که جواب ماموگرافی شامل چه بخش هایی است، اصطلاحات رایج در گزارش چه معنایی دارند و چه زمانی لازم است برای بررسی دقیق تر به پزشک مراجعه شود.

در جواب ماموگرافی چه مواردی بررسی می شوند؟

جواب ماموگرافی فقط شامل یک عدد یا نتیجه نهایی نیست، بلکه رادیولوژیست بخش های مختلف تصاویر پستان را بررسی و یافته های مهم را در گزارش ثبت می کند. در این گزارش، علاوه بر وضعیت بافت پستان، وجود توده، کلسیفیکاسیون و تغییرات ساختاری نیز بررسی می شود و در نهایت بر اساس یافته ها، یک دسته BI-RADS و توصیه لازم برای پیگیری مشخص خواهد شد.

• تراکم بافت پستان: میزان بافت چربی، فیبری و غددی موجود در پستان بررسی می شود و تراکم پستان معمولا در یکی از چهار گروه قرار می گیرد. تراکم بیشتر به معنای ابتلا به سرطان نیست، اما ممکن است مشاهده بعضی ضایعات در ماموگرافی را دشوارتر کند.
• وجود توده یا ضایعه: رادیولوژیست بررسی می کند که آیا توده یا ناحیه غیرطبیعی در بافت پستان وجود دارد یا خیر. در صورت مشاهده توده، ویژگی هایی مانند اندازه، شکل، محل قرارگیری و ظاهر آن در گزارش توصیف می شود.
• کلسیفیکاسیون یا رسوبات کلسیمی: نقاط کوچک کلسیمی در بافت پستان ممکن است در ماموگرافی دیده شوند. بسیاری از کلسیفیکاسیون ها خوش خیم هستند، اما نوع، شکل و الگوی پراکندگی آنها می تواند در تعیین نیاز به بررسی بیشتر اهمیت داشته باشد.
• تغییر در ساختار پستان: رادیولوژیست به تغییراتی مانند کشیدگی یا تغییر معماری طبیعی بافت پستان توجه می کند. اصطلاحاتی مانند architectural distortion ممکن است برای توصیف چنین تغییراتی در گزارش استفاده شوند.
• عدم تقارن بین دو پستان: تفاوت در میزان یا شکل بافت پستان ها بررسی می شود. هر عدم تقارن به معنای بیماری یا سرطان نیست، اما اگر جدید باشد یا ویژگی های خاصی داشته باشد، ممکن است به تصویربرداری تکمیلی نیاز پیدا کند.
• تغییرات نسبت به ماموگرافی های قبلی: تصاویر جدید در صورت در دسترس بودن با ماموگرافی های قبلی مقایسه می شوند. این مقایسه به رادیولوژیست کمک می کند مشخص کند یک یافته قدیمی و پایدار است یا به تازگی ایجاد شده یا تغییر کرده است.
• محل و ویژگی یافته ها: در صورت مشاهده یک ضایعه، محل آن در پستان و مشخصات تصویری آن در گزارش ثبت می شود تا پزشک بتواند محل دقیق یافته را شناسایی و در صورت نیاز بررسی های بعدی را برنامه ریزی کند.
• دسته بندی BI-RADS: در پایان، یافته های ماموگرافی بر اساس سیستم استاندارد BI-RADS ارزیابی می شوند. این دسته بندی میزان نگرانی از نظر بدخیمی و اقدام بعدی مانند غربالگری معمول، پیگیری کوتاه مدت، تصویربرداری تکمیلی یا نمونه برداری را مشخص می کند.
  در صورتی که می خواهید با روش انجام این تصویربرداری و مراحل آن بیشتر آشنا شوید، مطالعه مطلب ماموگرافی دیجیتال نیز می تواند دید کامل تری درباره نحوه ثبت تصاویر و بررسی بافت پستان ایجاد کند.

تفسیر جواب ماموگرافی

برای تفسیر جواب ماموگرافی بهتر است گزارش را فقط بر اساس کلماتی مانند «توده»، «کلسیفیکاسیون» یا «تراکم بالا» قضاوت نکنید. گزارش ماموگرافی معمولا شامل شرح یافته های تصویری، وضعیت تراکم پستان، مقایسه با تصاویر قبلی و در نهایت Assessment یا ارزیابی نهایی BI-RADS است. عدد BI-RADS مهم ترین بخش برای تعیین سطح نگرانی و برنامه پیگیری محسوب می شود، اما به تنهایی تشخیص قطعی سرطان نیست.

دسته بندی BI-RADS در جواب ماموگرافی

سیستم BI-RADS مخفف Breast Imaging Reporting and Data System است و توسط متخصصان تصویربرداری پستان برای ایجاد یک زبان استاندارد در گزارش ماموگرافی، سونوگرافی و MRI پستان استفاده می شود. این سیستم به رادیولوژیست کمک می کند یافته ها را به صورت یکسان گزارش کند و مشخص شود بیمار به پیگیری معمول، تصویربرداری بیشتر یا نمونه برداری نیاز دارد.

BI-RADS 0؛ ارزیابی ناقص

این نتیجه به معنای سرطان نیست. BI-RADS 0 یعنی تصاویر موجود برای رسیدن به یک ارزیابی نهایی کافی نیستند و ممکن است انجام تصاویر تکمیلی یا مقایسه با ماموگرافی های قبلی لازم باشد. برای مثال، رادیولوژیست ممکن است ماموگرافی تشخیصی، نماهای تکمیلی یا سونوگرافی پستان را توصیه کند.

BI-RADS 1؛ منفی

در این حالت یافته غیرطبیعی قابل توجهی در تصاویر مشاهده نشده است و نتیجه از نظر تصویربرداری منفی محسوب می شود. معمولا در این شرایط ادامه برنامه معمول غربالگری توصیه می شود.

BI-RADS 2؛ یافته خوش خیم

در این گروه یافته هایی وجود دارد که ماهیت خوش خیم آنها مشخص است و شواهدی به نفع بدخیمی دیده نمی شود. نمونه هایی از یافته های خوش خیم می توانند شامل برخی کلسیفیکاسیون های خوش خیم یا ضایعات مشخصا غیرسرطانی باشند. معمولا پس از این نتیجه، غربالگری معمول ادامه پیدا می کند.

BI-RADS 3؛ احتمالا خوش خیم

یافته در این گروه به احتمال زیاد خوش خیم است، اما برای اطمینان از ثابت ماندن آن، پیگیری تصویربرداری در فاصله کوتاه تر توصیه می شود. احتمال بدخیمی در این گروه حداکثر حدود ۲ درصد است و معمولا پیگیری حدود ۶ ماهه انجام می شود.

BI-RADS 4؛ یافته مشکوک

در این دسته، یافته ای مشاهده شده که از نظر تصویربرداری مشکوک است و معمولا برای تعیین ماهیت آن، نمونه برداری از بافت توصیه می شود. BI-RADS 4 خود به سه زیرگروه تقسیم می شود:

BI-RADS 4A: احتمال بدخیمی پایین، حدود ۲ تا ۱۰ درصد.
BI-RADS 4B: احتمال بدخیمی متوسط، حدود ۱۰ تا ۵۰ درصد.
BI-RADS 4C: احتمال بدخیمی بالا، حدود ۵۰ تا کمتر از ۹۵ درصد.

بنابراین BI-RADS 4 به معنی ابتلای قطعی به سرطان نیست و تشخیص نهایی در صورت انجام نمونه برداری، بر اساس بررسی پاتولوژی مشخص می شود.

BI-RADS 5؛ به شدت مشکوک به بدخیمی

یافته های این گروه از نظر تصویربرداری بسیار مشکوک به سرطان هستند و احتمال بدخیمی حداقل ۹۵ درصد در نظر گرفته می شود. در چنین شرایطی نمونه برداری برای تأیید تشخیص و تعیین نوع ضایعه اهمیت زیادی دارد.

BI-RADS 6؛ سرطان اثبات شده با نمونه برداری

این دسته برای مواردی استفاده می شود که سرطان پستان قبلا با نمونه برداری تأیید شده است. بنابراین BI-RADS 6 به معنای این نیست که رادیولوژیست صرفا از روی ماموگرافی برای اولین بار سرطان را تشخیص داده است. تصویربرداری در این شرایط می تواند برای ارزیابی وضعیت بیماری، برنامه ریزی درمان یا بررسی پاسخ به درمان مورد استفاده قرار گیرد.

اگر فردی در سنین پایین قرار دارد و درباره ضرورت انجام تصویربرداری سوال دارد، بررسی شرایط سنی و عوامل خطر اهمیت دارد؛ در این زمینه می توانید به مطلب ماموگرافی زیر ۴۰ سال مراجعه کنید.

تفاوت نمونه جواب ماموگرافی سرطانی و نمونه جواب ماموگرافی نرمال

برای مقایسه نتیجه ها، بهتر است به جای تمرکز روی یک کلمه، مجموعه یافته های گزارش و دسته BI-RADS را در نظر بگیرید. جدول زیر یک مقایسه کلی است و جایگزین تفسیر گزارش توسط رادیولوژیست یا تشخیص پاتولوژی نیست.

مورد	جواب نرمال یا خوش خیم	جواب مشکوک
BI-RADS	معمولا 1 یا 2	معمولا 4 یا 5
توده	دیده نمی شود یا ویژگی خوش خیم دارد	ممکن است توده مشکوک دیده شود
کلسیفیکاسیون	ممکن است وجود داشته باشد ولی الگوی خوش خیم دارد	ممکن است الگوی مشکوک داشته باشد
تراکم پستان	ممکن است کم یا زیاد باشد	به تنهایی نشانه سرطان نیست
اقدام بعدی	غربالگری معمول	تصویربرداری تکمیلی یا نمونه برداری
تشخیص قطعی سرطان	مطرح نیست	فقط با بررسی تکمیلی و در صورت نیاز نمونه برداری مشخص می شود

برنامه منظم غربالگری سرطان پستان اهمیت زیادی دارد، زیرا هدف غربالگری شناسایی تغییرات مشکوک در مراحل اولیه است و یک گزارش غیرطبیعی لزوما به معنی سرطان نیست.

ترجمه جواب ماموگرافی و اصطلاحات ماموگرافی

اصطلاحات انگلیسی موجود در گزارش ماموگرافی ممکن است در نگاه اول نگران کننده به نظر برسند، اما بسیاری از آنها صرفا برای توصیف وضعیت بافت پستان یا یافته های تصویری استفاده می شوند و به تنهایی نشان دهنده سرطان نیستند. برای مثال، واژه composition به ترکیب بافت پستان مربوط است و heterogeneous در عبارت heterogeneously dense به نوعی از تراکم بافت پستان اشاره می کند.

اصطلاح در جواب	ترجمه فارسی	معنی و تفسیر
Screening	غربالگری	یعنی ماموگرافی با هدف بررسی پستان در فردی که معمولا علامت یا یافته مشکوک شناخته شده ای ندارد و برای تشخیص زودهنگام انجام می شود.
Evaluation	ارزیابی	یعنی بررسی دقیق تر یک یافته، علامت یا ناحیه خاص در پستان. ممکن است در گزارش، ارزیابی بیشتر با ماموگرافی تشخیصی یا سونوگرافی توصیه شود.
Composition	ترکیب بافت پستان	به میزان نسبی بافت چربی، غددی و فیبری پستان اشاره دارد و معمولا در بخش مربوط به تراکم پستان گزارش می شود.
Composition B	ترکیب نوع B	در دسته بندی چهارگانه تراکم پستان، به وجود نواحی پراکنده از بافت فیبروگلاندولار متراکم در زمینه ای عمدتا چربی اشاره دارد.
Heterogeneous / Heterogeneously dense	ناهمگن / دارای تراکم ناهمگون	اگر عبارت heterogeneously dense در گزارش آمده باشد، یعنی بخش قابل توجهی از پستان دارای بافت متراکم غددی و فیبری است. این وضعیت به خودی خود به معنای سرطان نیست، اما می تواند تشخیص برخی ضایعات را در ماموگرافی دشوارتر کند.
Noted	مشاهده شد / ذکر شد	معمولا برای بیان اینکه یک یافته در تصاویر مشاهده یا در گزارش ثبت شده است به کار می رود و به تنهایی بیانگر خوش خیم یا بدخیم بودن آن نیست.
Recommended	توصیه شد	نشان می دهد رادیولوژیست انجام اقدام یا بررسی خاصی را پیشنهاد کرده است؛ برای مثال تصویربرداری تکمیلی، پیگیری کوتاه مدت یا بررسی با روش دیگر.
Obscure / Obscured	مبهم / پوشیده شده	معمولا به این معناست که مشاهده یا ارزیابی کامل یک ناحیه به دلیل همپوشانی بافت ها یا عوامل دیگر دشوار است و ممکن است بررسی تکمیلی لازم شود.
Distortion / Architectural distortion	تغییر شکل / تغییر معماری بافت	به تغییر در آرایش طبیعی بافت پستان گفته می شود که ممکن است نیازمند بررسی بیشتر باشد؛ تفسیر آن باید بر اساس شکل و سایر یافته های تصویر انجام شود.
Mass	توده	ناحیه ای سه بعدی یا دارای ویژگی های توده ای در بافت پستان که بر اساس شکل، حاشیه و سایر مشخصات ارزیابی می شود.
Calcification	کلسیفیکاسیون / رسوب کلسیمی	نقاط یا رسوبات کلسیمی در پستان هستند. بسیاری از آنها خوش خیم هستند، اما برخی الگوها ممکن است نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند.
Asymmetry	عدم تقارن	به تفاوت قابل توجه در ظاهر یا تراکم بخشی از یک پستان در مقایسه با بخش متناظر یا پستان مقابل اشاره دارد و باید بر اساس سایر ویژگی ها تفسیر شود.
Density	تراکم پستان	نسبت بافت فیبری و غددی به بافت چربی پستان است و معمولا در چهار سطح از تقریبا کاملا چربی تا بسیار متراکم گزارش می شود.
BI-RADS	سیستم گزارش دهی و داده های تصویربرداری پستان	سیستم استانداردی برای دسته بندی یافته های تصویربرداری پستان و تعیین اقدام بعدی است.
Impression / Assessment	نتیجه گیری / ارزیابی نهایی	بخشی از گزارش است که جمع بندی اصلی رادیولوژیست، دسته BI-RADS و توصیه مربوط به پیگیری در آن قرار می گیرد.
Follow-up	پیگیری	یعنی انجام تصویربرداری مجدد یا مراجعه برای بررسی وضعیت یک یافته در زمان تعیین شده.
Biopsy	نمونه برداری	برداشت نمونه ای از بافت برای بررسی پاتولوژی؛ در برخی یافته های مشکوک ماموگرافی برای مشخص کردن ماهیت ضایعه توصیه می شود.

خواندن جواب ماموگرافی سینه را به متخصص بسپارید

خواندن جواب ماموگرافی سینه فقط به معنی ترجمه کلمات انگلیسی یا مشاهده عدد BI-RADS نیست؛ رادیولوژیست باید یافته های تصویری را در کنار تراکم پستان، شکل و ویژگی ضایعات، سابقه تصویربرداری های قبلی و علت انجام ماموگرافی ارزیابی کند. برای مثال، وجود کلماتی مانند dense، calcification یا asymmetry به تنهایی به معنای سرطان نیست و اهمیت آنها به الگوی تصویری و نتیجه گیری نهایی بستگی دارد. همچنین BI-RADS یک سیستم استاندارد برای برآورد سطح نگرانی و تعیین اقدام بعدی است، نه یک تشخیص پاتولوژیک قطعی. بنابراین اگر در گزارش انجام سونوگرافی، تصویربرداری تکمیلی، پیگیری شش ماهه یا نمونه برداری توصیه شده است، بهتر است نتیجه را با پزشک یا متخصص رادیولوژیست بررسی کنید و بر اساس یک اصطلاح منفرد خودتان درباره وجود یا نبود سرطان تصمیم نگیرید.در افرادی که سابقه جراحی یا درمان سرطان پستان داشته اند نیز تفسیر تصاویر ماموگرافی بعد از جراحی سرطان پستان شرایط متفاوتی دارد و مقایسه با تصاویر قبلی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

نسخه اصلی مطلب معنی اصطلاحات جواب ماموگرافی و تفسیر آنها را در سایت دکتر غلامرضا سیف بخوانید.

---