سونوگرافی زنان و مامایی شامل چه مواردی میشود؟

دکتر غلامرضا سیف [ متخصص رادیولوژی و سونوگرافی ]آدرس وب سایت : www.drseif-radiology.ir
آدرس مطب : تهران ، یوسف آباد ، خیابان فتحی شقاقی ، بین چهلستون و بیستون ، راديولوژي و سونوگرافي شقایق تلفن مطب : 88553155 - 021

کاربردهای متعدد سونوگرافی در مامایی سبب تحول زیادی در مراقبت‌ های بهداشتی از مادر و جنین نیز مراقبت‌ های دوران بارداری شده است. این نوع سونوگرافی، آزمایش تشخیصی غیرتهاجمی است که از امواج صوتی استفاده نموده تا تصویری بصری از جنین، جفت، رحم و همچنین

سایر اندام‌های لگن مادر ایجاد کند.همچنین تکنسین‌ها دانش خاصی در مورد دستگاه تولید مثل زن دارند که از مهارت تصویربرداری آنها می‌ توان برای تشخیص بسیاری از شرایط دستگاه تناسلی و ادراری استفاده نمود. در ادامه به چند نمونه مهم از این موارد که به‌ وسیله سونوگرافی قابل

تشخیص است، اشاره می‌ شود.

۱) تعیین IUD

از جمله مهم‌ ترین این موارد می‌توان به پیگیری محل IUD (ابزاری که برای پیشگیری از حاملگی در رحم زنان سنین باروری قرار داده می‌شود) اشاره نمود. فردی که IUD برای وی گذاشته شده است، همواره باید به دو نکته توجه داشته باشد:

ـ IUD در اکثر افراد سبب افزایش خونریزی مخصوصاً در زمان عادت ماهیانه شده و در نتیجه فرد را مستعد کم‌ خونی از نوع فقر آهن می‌نماید. لذا افرادی که از IUD استفاده می‌کنند باید به صورت دوره‌ ای توسط کارشناسان مامایی یا متخصصین زنان مورد بررسی قرار گرفته و در

صورت لزوم از ترکیبات جبران کنند کم‌ خونی استفاده نمایند.

ـ IUD گاهی به جهت حرکات و انقباضات رحم از جای اصلی خود خارج شده و حتی گاهی اوقات از رحم بیرون رفته و وارد حفره شکم می‌شود؛ بنابراین فردی که از IUD استفاده می‌کند، باید همواره با بررسی نخ IUD و مشاوره منظم و مرتب کارشناس مامایی از وضعیت IUD خود

مطلق شود. در مواردی که IUD جابجا شده و محل دقیق آن مشخص نیست، سونوگرافی اولین قدم در شناسایی محل IUD به‌حساب می‌آید.

۲) سونوگرافی در تعیین سن حاملگی

سونوگرافی در ماه‌های مختلف حاملگی قابل انجام است. به خاطر به حداقل رسیدن خطا سعی کنید همیشه زمان شروع آخرین قاعدگی خود را در تقویم یادداشت نمایید. چون کارشناسان مامایی و متخصصین زنان و همچنین متخصصین رادیولوژی برای تفسیر بسیاری از یافته‌های بالینی و

تنظیم برنامه تشخیصی و درمانی شما به این زمان نیاز دارند. تنظیم بزرگ‌تر و یا کوچک‌تر از حد انتظار بودن رحم تغییر وضعیت جفت و جنین و غیره نیاز به بررسی‌های بیشتری دارند.

۳) بررسی سقط جنین

سونوگرافی همچنین در بررسی سقط جنین و تعیین بیمارانی که در خطر سقط قرار دارند و نیز حاملگی‌های خارج رحم و مرگ جنین در داخل رحم به کار می‌رود. خانم‌های باردار، خصوصاً خانم‌هایی که سابقه سقط جنین داشته‌اند باید در صورت خونریزی از دستگاه تناسلی زنانه در هر

زمان از حاملگی، کاهش حرکات جنین و یا از بین رفتن حرکات جنین بلافاصله و به صورت اورژانسی به یک مرکز تخصصی زنان و زایمان مراجعه نمایند.

۴) بررسی ناهنجاری‌های جنین

بسیاری از ناهنجاری‌هایی که منجر به اختلال شکم بدن جنین می‌شوند را می‌توان در جنینی که در رحم به سر می‌برد از طریق سونوگرافی تشخیص داد. ازجمله این نقایص می‌توان به بزرگی سر جنین، عدم تشکیل مغز در جنین، شکافه‌ای ستون فقرات و بیرون زدی نخاع، ناهنجاری‌های گوارشی و اختلال کلیه در جنین اشاره نمود.

اقدامات قبل از سونوگرافی در مامایی

پیش از انجام سونوگرافی حاملگی باید اقدامات زیر را لحاظ نمایند:

• قبل از سونوگرافی حاملگی باید آب فراوان بنوشید، به طوری که مثانه پر از آب باشد؛ چراکه مثانه در واقع به مثابه یک ذره‌بین جهت ارزیابی رحم و همچنین تخمدان‌ها در سونوگرافی و مشاهده تصاویر شفاف از رحم و تخمدان‌ها عمل می‌کند. ضمناً باید خاطر نشان نمود که پر بودن مثانه، می‌تواند گازهای موجود در روده‌ها که می‌توانند در سونوگرافی اختلال ایجاد کنند را به بالا هدایت کرده و بدین ترتیب امکان تصویربرداری دقیق از موضع موردنظر را امکان‌ پذیر می‌ سازد.
• ناگفته نماند که جهت انجام سونوگرافی حاملگی تنها تا هفته دوازدهم بارداری، باید مثانه به طور کامل پر باشد و از ماه‌های بالاتر دیگر نیازی به پر بودن مثانه نخواهد بود.
• وجود زخم باز بر روی ناحیه سونوگرافی، سبب به تعویق انداختن زمان انجام سونوگرافی می‌شود؛ زیرا در این صورت ژل سونوگرافی می‌تواند منجر به تحریک زخم شده و احتمال ایجاد آلودگی را تشدید کند.
• بیمار قبل از انجام سونوگرافی حاملگی باید پزشک خود را از سابقه جراحی‌هایی که در گذشته انجام داده مطلع نماید.
• لازم به ذکر است در صورتی که قرار باشد، سونوگرافی از داخل واژن بیمار انجام شود؛ نیازی به پر بودن مثانه نبوده و با مثانه نیمه پر نیز می‌توان این سونوگرافی را انجام داد.
• در انتها باید متذکر شد که انجام سونوگرافی داخل واژن در ماه‌های ابتدایی بارداری، بلامانع است؛ اما در ماه‌های بالاتر بارداری باید از انجام آن صرف نظر نمود.

انواع سونوگرافی در مامایی

1. سونوگرافي ترانس واژينال: پروب آن براي سونوگرافي از داخل واژن می‌باشد كه اكثراً در مرحله اول حاملگي مورداستفاده قرار می‌گیرد.

2. سونوگرافي استاندارد: اين روش معمولي و عادي است كه پروب روي شكم قرار می‌گیرد تا سونوگرام دو بعدي از وضعيت رشد جنين به دست آيد.

نحوه انجام سونوگرافی شکمی و سونوگرافی واژینال

• در روش‌های سونوگرافی خوب در تهران ، وسیله‌ای به نام مبدل امواج صوتی را منتقل می‌ کند. این امواج صوتی به اندام‌ها و بافت‌های شما می‌تابند و دوباره به مبدل تبدیل می‌شوند. رایانه امواج صوتی را به تصویری از اندام‌های شما که در صفحه ویدیویی ظاهر می‌شود، تبدیل می‌کند.
• بیمار روی کمر دراز می‌کشد. در مورد سونوگرافی لگنی ، بعد از قرار دادن ژلی شفاف روی بخش‌های پایین شکم که سبب می‌شود حسگر سونوگرافی به راحتی در حرکت باشد، پزشک سنسور را روی پوست قرار می‌دهد و تصاویر بر روی مانیتور مشخص میگردد.
• معمولاً سونوگرافی از روی شکم صورت می‌گیرد؛ ولی در برخی موارد سونوگرافی از درون واژن انجام می‌شود که به آن سونوگرافی واژینال یا ترانس واژینال گفته می‌شود. در روش واژینال یک وسیله بلند و نازک داخل واژن فرو برده می‌شود و اعضای لگن مورد بررسی قرار می‌ گیرد.

کاربردهای سونوگرافی رحم

1- تشخیص مسائل و مشکلات مرتبط با عملکرد رحم

2- تشخیص عوارض مربوط به بارداری همچون حاملگی خارج رحمی

3- تشخیص عفونت‌ها یا عوامل دردهای لگنی

4- بررسی رشد و سلامت جنین

5- بررسی وجود کیست یا فیبروئید و یا هرگونه ناهنجاری رحم

6- تشخیص هرگونه سقط جنین یا عوارض زایمان زودرس

عوارض سونوگرافی رحم

برای آزمایش‌های سونوگرافی از اشعه استفاده نمی‌شود و هیچ‌ گونه خطری ندارند. تنها ممکن است در سونوگرافی واژینال، هنگام وارد کردن مبدل، احساس ناراحتی یا ترشحات بعد از آزمایش وجود داشته باشد.